Analiz: Zayıf Kareler

Satranç mücadelesinde üstünlük iddiasında bulunurken yararlanmaya çalıştığımız önemli unsurlardan birisi zayıf karelerdir. Piyon dizilimleri sebebiyle herhangi bir piyon tarafından kontrol edilemeyen bir kare, rakip taşlar tarafından etkili şekilde kullanıldıklarında belirleyici bir unsura dönüşebilir. Zayıf karelerin rakip taşların kullanımına ‘altın tepside sunulmalarına’ ise ancak nadiren rastlanır. Bu kareleri oluşturmak için rakibi pozisyonundan taviz vermeye bizzat zorlamak gerekir.

nielsen01b

 

 

 

 

 

 

 

 

İnceleyeceğimiz örnekte siyah taşlarla oynayan Peter Heine Nielsen, bilindiği üzere günümüz Dünya Şampiyonu Magnus Carlsen’in baş sekondantı. Bu oyunda beyaz-renkli karelerin adım adım nasıl zayıf karelere dönüştürüldüğüne tanık olacağız.

FM Hristo Velchev – GM Peter Heine Nielsen
26. Avrupa Kulüpler Kupası, Filibe 2010, [B22], (FM Ataman)

1 e4 c5 2 c3

Sicilyalı Savunması’nın Alapin Varyantı. Beyazlar temel olarak, d4-sürüşü sonrasında merkezde d4-e4 piyonlarını yan yana yerleştirmeyi amaçlıyor. Ancak elbette siyahlar bu duruma izin vermek zorunda değil.

2…Af6

En sık rastlanan iki seçenekten birisi. Siyahlar rakibin e-piyonunu ilerlemeye kışkırtarak, uzun vadede bu piyonu hedef alan bir oyun planı kurmak istiyor. Diğer alternatif 2…d5 sonrasında ise mücadelenin tipik bir izole vezir piyonu konumuna dönüşmesi muhtemeldir: 2…d5 3 exd5 Vxd5 4 d4 Af6, vs.

3 e5 Ad5 4 d4 cxd4 5 Af3

Küçük bir taktik: 5…dxc3? alışı 6 Vxd5 sonrasında siyahları bir taş geride bırakacağından mümkün değil.

5…e6 6 cxd4 d6 7 a3!? (D)

1

 

 

 

 

 

 

 

 

Henüz gelişmemiş onca hafif taşı bulunurken, kenardan bir ‘küçük piyon sürüşü’ yapmak gerçekten de tuhaf görünüyor. Yine de bu sürüş arkasında belli bir mantık bulunmaktadır: beyazlar Fd3 gelişimini, bir daha rahatsız edici …Ab4 tepkisini düşünmek zorunda kalmamak adına hazırlıyor. Ayrıca şartlar hazır olduğunda b2-b4 sürüşüyle vezir kanadında alan da kazanılabilir.

7…Fd7

Merkezdeki piyonların beyaz-karelere sabitlendiği birçok varyantta (bkz. Vezir Gambiti, Fransız Savunması, vs) c8-filinin gelişim problemi siyahlar açısından önemli bir meseledir. 7 a3 hamlesiyle rakibinin pek de hızlı davranmadığını gören siyahlar, bu filini büyük çapraza yerleştirmek için 2 hamle harcamaya razı.

8 Fd3 Fc6 9 0–0 Ad7

Dikkat çeken bir diğer husus, siyahların f8-filinin gelişimini sürekli olarak ertelemesi. Öyle ya, aceleyle yapılacak 9…Fe7 hamlesi, 10 exd6 sonrasında siyahları aynı filiyle bir hamle daha yapmak zorunda bırakabilirdi.

10 b4 a6

Taktikler her şeyin önünde: 10…Fe7? 11 b5 ve c6-fili düşer.

11 Ke1 Kc8

Siyahlar merkezdeki yapının nispeten durağan olması sebebiyle, şahını …0-0’la güvenlik altına almaya acele etmiyor. Böyle bir yaklaşımın, açık bir konumda uygulanması halinde olumsuz sonuçları olabilirdi.

12 Fb2?!

c6-filinin aksine, üzerinde birçok piyon bulunurken beyaz fili büyük çapraza yerleştirmek pek de iyi görünmüyor. 12 Ag5 hamlesiyle Axe6 gibi bazı taktik fikirleri hazırlayan saldırgan bir oyun daha tehditkâr olabilirdi.

12…A7b6! (D)

2

 

 

 

 

 

 

 

 

‘…Piyon dizilimleri sebebiyle herhangi bir piyon tarafından kontrol edilemeyen bir kare, rakip taşlar tarafından etkili şekilde kullanıldıklarında belirleyici bir unsura dönüşebilir…’ Yazımıza bu ifadeyle başlarken, aslında piyon dizilimlerine dikkat çekmeyi amaçlamıştım. Siyahlar, neredeyse tüm beyaz piyonların siyah-renkli karelere yerleşmesinin beyaz-renkli kareler üzerindeki kontrolü zayıf bıraktığının farkında. Son hamleyle de amaçlanan zayıf kaldığı görülen a4- ve c4- gibi kareleri hedef almaktı.

13 Abd2

Gelişimi tamamlamaya gayret ederek. 13 Ac3?! daha meydan okuyan bir seçenek olarak değerlendirilebilirdi. Ancak maalesef 13…Axc3 14 Fxc3 Fxf3! 15 Vxf3 Kxc3 16 Fb5+ axb5 17 Vxc3 Fe7 varyantı sonrasındaki konumda da üstünlük bir kere daha siyahlardadır.

13…Aa4

Zayıf kare a4- işgal ediliyor.

14 Vb3 (D)

3

 

 

 

 

 

 

 

 

14…Adb6!

Şimdi ise sıra zayıf kare c4-‘ün kontrolünü ele geçirmekte. Bu bağlamda d5-karesi boşaltılırken, …Fd5 hamlesi için gerekli bir diğer şart olan a4-atının savunulması görevi de b6-karesine henüz yerleşen ata devrediliyor.

15 Fe4

…Fd5 fikrine şimdilik geçit yok. Herhalde siyahların …d5-sürüşüyle kendi filinin önünü tıkamasını beklemiyorsunuz, değil mi?

15…d5!

‘Omlet yapmak istiyorsanız, birkaç yumurta kırmak zorundasınız.’ Elbette hiç kimse filini kendi piyonlarının arkasında hapsetmekten hoşnut olmaz. Ancak c4-karesinin kontrolünü ele geçirmek şu anda çok daha önemli. Ayrıyeten, c6-fili kendine hemen bir üs bulabilecek.

16 Fd3 Fb5! 17 Fxb5+ axb5 (D)

4

 

 

 

 

 

 

 

 

Konum değerlendirmesi yapmak için harika bir an. Siyahlar a4-karesinin ardından c4-karesi üzerinde de mutlak hâkimiyetini kurdu. Hala rok yapılmamış olması normal şartlarda bir olumsuzluk olabilir, fakat merkez kapalıyken siyah şaha hızla saldırabilmek çok da mümkün görünmüyor. Öyleyse, bu konumda belirleyici unsur zayıf kareler olduğundan, siyahların üstün konumda olduğunu belirtebiliriz.

18 Kac1 Ac4 19 Fa1 Fe7 20 Kc2 0–0

Siyahlar c-dikeyi üzerinden düzenleyeceği bitirici harekât öncesinde, rokunu yapıp kalesini de oyuna dâhil ediyor.

21 Ab1 Kc6

c-dikeyinde oluşturulacak üçlemenin ilk adımı. Şartlar hazırlandıktan sonraysa, at c4-karesinden kaldırılacak ve c4-karesi bir geçiş noktasına dönüştürülecek.

22 Kd1 Vc7 23 Ke2 Kc8 24 Ae1 Acb6

İşte böyle!

25 Ad3 Kc2 26 Kee1 Vc4! (D)

5

 

 

 

 

 

 

 

 

Böylece açık üstünlük tescillenmiş oldu. Kötü konumlar, beraberinde kötü hamleleri de getirir. Velchev ‘gelişimsizlikten bir parça olsun kurtulayım’ derken taşı ve dolayısıyla da oyunu kaybedecek.

27 Ad2? Kxd2 28 Vxc4 Axc4 0–1

Zayıf kareler, bu örnekte olduğu gibi, zaman zaman belirleyici unsur olabilir. Bizim görevimiz konumdaki esas unsurun ne olduğunu rakibimizden önce anlamak ve oyun planımızı ona uygun şekilde kurmaktır.

Facebook'da paylaş