Analiz: Minyatürler – 1

Sebebi nedir, tam olarak bilmiyorum; ama, minyatürlere* hiçbir zaman hak ettikleri değeri vermedim. Kayda değer minyatürlerde bariz bir gaf yapılmama şartı aransa da, kısa zamanda elde edilmiş olan bir galibiyetin, tarafların birinin maharetinden ziyade, bir tarafın beceriksizliğinden kaynaklandığını düşünmüşümdür belki de. Ne olursa olsun, bu gibi önyargılar bizleri ihtiyacımız olan hazır bilgiden uzak tutmaktan başka bir işe yaramaz.

min

 

 

 

 

‘İstisnalar kaideyi bozmaz’ diyerek, minyatürlerin gerçekten de satrançseverler arasında ilgiyle takip edildiklerinden söz edebiliriz. Öyle ya, son zamanlarda Chess Informant yayınları 1560-2014 yılları arasında oynanmış, tam 1636 analizli oyunu içeren Satranç Minyatürleri Ansiklopedisi’ni yayınladı. Kısa zaman önce ise, Gambit Yayınevi’nin önce 101 Harika Satranç Minyatürü, sonra da Satranç Sırları: Satrançta Hızla Kazanmak adlı minyatürlere ilişkin kitaplar hazırladıklarını görürüz. Demek ki genel satranç düzeyinin yükselmesi, minyatürlere duyulan ilgide herhangi bir zayıflamaya yol açmıyor.

Bu yazımızla birlikte, öğretici satranç minyatürleri dünyasına bir giriş yapmaya çalışacağım. Bazılarımızın daha önce bildiklerini düşündüğüm bu mücadeleleri yeniden ele almak, hiç şüphesiz yararlı olacak.

Colburne – Blackburne
Hastings 1892, [C22], 0-1

1 e4 e5 2 d4

İlk Dünya Şampiyonu Wilhelm Steinitz’in 19. yüzyılın sonlarındaki konumsal oyun konusundaki etkisine rağmen, görünen o ki Merkez Açılışı taraftar bulmaya devam etmiş. Bu açılışta beyazlar vezirin oyuna çok erken dâhil olarak atın saldırısı karşısında tempo kaybetmesinden rahatsızlık duymaz. Çünkü 0-0-0 ve devamında da şah kanadı saldırısı yapmayı düşünen beyazlar, 0-0-0 fikrini uygulayabilmek için eninde sonunda veziri oynamak zorunda kalacaktır.

2…exd4 3 Vxd4 Ac6 4 Ve3

Vezir geçici olarak filin çaprazını tıkıyor. Ancak oyunun devamında, vezirin 3. yatay rotasını izleyerek şah kanadına aktarılması (e3-g3/h3) planlanmaktadır.

4…g6!?

Beyazların uzun rok planını gören siyahlar, filini fianchetto kurgusunda, uzun çapraza yerleştirmeye karar verir. Günümüzde ise Merkez Açılışı karşısında genellikle daha ‘merkezi’ bir stratejinin izlendiğini görürüz:

4…Af6 5 Ac3

(5 e5?! Ag4 6 Ve4 d5! (D)

1b

 

 

 

 

 

 

7 exd6+ Fe6 8 Fa6 {8 dxc7 Vxc7 siyahlara belirgin bir gelişim üstünlüğü verirken, 8 dxc7 Vd1+!? 9 Şxd1 Axf2+ 10 Şe1 Axe4 devamyolunda da siyahlar eşitliği sağlar} 8…Af6 9 Va4 Fc8 10 dxc7 Vxc7 ve siyahlara hafif bir üstünlükle)

5…Fb4 6 Fd2 0-0 7 0-0-0 Ke8 8 Vg3 Kxe4!? 9 a3 Fd6 10 f4 Ke8 11 Af3 Ff8 12 Fd3 d5 13 Khe1 Kxe1 14 Kxe1 Ae7 15 Ae5 c5 ve karşılıklı şanslarla.

5 Fd2 Fg7 6 Ac3 Age7 7 0–0–0 0–0 (D)

1

 

 

 

 

 

 

 

 

Bu noktaya kadar taraflar aşağı-yukarı yapmaları gereken hamleleri yaptılar. Şimdi beyazlar rakibin karşı oyun fikirlerine izin vermeden şah kanadı saldırısına odaklanması gerekiyordu. Ancak kendisinin doğal görünen şimdiki hamlesi, rakibe aktif bir oyun fırsatı verecektir.

8 f4?

Piyon ilerleyişi doğal görünmekle birlikte, rok yaparak şahını güvenlik altına alan siyahların kendisinin de aktiflik arayışına girebileceği gerçeğini göz ardı etmektedir. Blackburne, rakibinin kanat saldırısı henüz başlamamışken, merkezdeki tepkisiyle inisiyatifi doğrudan ele geçirir.

8…d5! (D)

2

 

 

 

 

 

 

 

 

Sahip olunan potansiyeli açığa çıkaran, harika bir hamle. …d5-d4 çatal tehdidi ortaya konduğu gibi, c8-filinin yanı sıra, neredeyse tüm siyah kuvvetler merkezin açılmasıyla birlikte rakip şaha yapılacak saldırıya katkı sağlayacaktır.

9 exd5 Ab4 10 Fc4 Ff5

Zorunlu hamleler dizisi sonrasında siyahlar gelişim anlamında rakibinin önüne geçiyor. Buna karşın, beyazların arzu ettiği şah kanadı saldırısı planında en ufak bir ilerleme sağlanamamıştır.

11 Fb3 Aexd5 12 Axd5 Axd5 13 Vf3? (D)

3

 

 

 

 

 

 

 

 

Bu oyunda beyazlar doğal görünen hamleler yapmasına karşın, hızla kötü konumda kalmaktan kurtulamıyor. Bu olumsuzluğun nedeni şudur: satrançta en basit görünen bir konumda bile incelikler bulunabilir ve bizlerin her zaman somut analizler eşliğinde bu inceliklerin farkında olmamız gerekir. Bu konumun özelinde, g7-filinin beyaz şahın bulunduğu vezir kanadına keskin şekildeki bakışı göze çarpmaktadır. Beyazlar bu unsurun önemini algılayamamış ve veziri ilgisiz bir yere kaçınca da aniden kayıp pozisyona düşmüştür.

13…Vf6!

Basit, ancak çok etkili bir fikir. b2-karesine uygulanan baskı dolayısıyla, beyazlar 14 c3 oynamak zorunda bırakılmış, bu ise f5-karesindeki diğer filin etkisini arttırmıştır.

14 c3 (D)

4

 

 

 

 

 

 

 

 

14…Ab4!

14 c3 hamlesinin bir diğer olumsuzluğu da d3-karesinin kontrolünü zayıflatmış olmasıydı. Blackburne b4-atının bir tabu olmasından faydalanarak bu kare zayıflığından yararlanmaya çalışıyor. O zaman bir kere daha hatırlatmakta fayda var: “geri dönüşü olmayan her piyon sürüşü, bazı kareler üzerindeki kontrolün zayıflamasına sebep olur”.

15 Fc4

Bir an için durup baktığımızda, mücadelede yaşananların tümünün siyahların ‘oyun alanı’ olan vezir kanadında gerçekleştiğini görürüz. Özellikle de tarafların ters kanatlara rok yaptıkları mücadelelerde, bu durum avantajlı taraf için de bir gösterge olur. Beyazlar son hamlesiyle …Ad3+ fikrini durdurmayı amaçladı, ancak rakibinin daha sonraki zamanlarda ‘meşhur’ olacak hamlesini önleyemedi.

15…Va6!! (D)

5

 

 

 

 

 

 

 

 

Aşırı yüklenme temasını kullanan siyah vezir, beyaz şaha doğru hızla sokulur (16 Fxa6? Axa2#).

16 g4 Vxa2! 17 Fe3

Çaresizlik içerisinde, şah için d2-karesinden bir kaçış rotası hazırlamaya çalışarak.

17…Fxc3! (D)

6

 

 

 

 

 

 

 

 

Acıma yok!

0–1

JHBlackburne_c1890

Blackburne yalnızca 17 hamle içerisinde, satranç mücadelesinde önemli olan birçok unsuru vurgulamayı ve galibiyetini taktik öğelerden yararlanarak süslemeyi başarmıştı. Bir sonraki yazımızda, bir başka minyatür örneğiyle devam edeceğiz.

*Satranç minyatürü: Genellikle 20-25 hamleyi aşmayan satranç oyunlarına verilen isim. Minyatürlerde bariz bir gafın olmaması tercih nedenidir. İçerdikleri unsurlarla öğretici değer taşırlar.

Yararlanılan Kaynak: Soviet Middlegame Technique, Peter Romanovsky, Quality Chess 2013

Facebook'da paylaş