Analiz: Kalelerin Şaşırtıcı Hikayeleri

Lineer hareketlerine aldanmayın; aslında kaleler de büyülü taşlardır. Nice satranç mücadelesinde kendini gönüllü olarak feda ederek pat durumunu yaratan kuduran kaleleri duymuş olduğunuza eminim. Unutmayalım ki, kolayca gözden kaçabilecek bu delifişek fikirler kayıp olabilecek birçok oyunu kurtarmıştır. Birçok etütte ise kazanca doğru giden yolda mücadele edilmesi gereken esas fikir yine kale kudurması değil midir?

mdr

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bu yazımızda esas konumuz biraz farklı, ancak öncelikle kalelerin hayrete düşüren becerilerinden örnekler sunarak, adım adım ilerleyelim.

Rakip Kuduran Kale

İtiraf etmeliyim ki, satranç problemlerine bir türlü ısınamadım; ancak etütlerin çok önemli bir fikri, en yalın ve çarpıcı şekilde gözler önüne sermesi beni her defasında heyecanlandırıyor. Korolkov’un 1951 tarihli etüdünün çözümü biraz uzun, fakat kuduran kale karşısındaki atın başarısı gerçekten de olağanüstü!

Korolkov, 1951 (Beyaz oynar ve kazanır)

0

 

 

 

 

 

 

 

 

1 f7

Uzun bir çözüm bizleri bekliyor, lakin etüdü anlamaya çalışalım. Şimdi 1…Kg8 2 fxg8V+ Şxg8 3 Ae7+ ve takiben 4 Axc8 meşhur at-fil matı durumunu yaratır. Siyahlar bir şekilde f-piyonunu durdurmalı, ama nasıl?

1…Ka6+

Her şey yolunda gibi:

a) 2 Şb2 Kf6! sonrasında artık Fb2 ile kalenin açmazda bırakılması mümkün değil,
b) 2 Şb1 Fxf5+ alışı kişle geldiğinden siyahlar 8. yatayı tempoyla açmış olur ve kazanır.

Ancak beyazların elinde bir koz daha var:

2 Fa3!

Harika bir ‘boş kare fedası’. Emanuel Neiman’ın ilginç yapıtı Tune Your Chess Tactics Antenna (New in Chess, 2012) de bu konuyla ilgili mükemmel iki örnek var. Merak edenler için her iki örneği ve Mitrofanov’un unutulmaz etüdünü aşağıdaki .pgn viewer’da bulabilirsiniz.

2…Kxa3+ 3 Şb2 Ka2+!

Doğru yerden kiş, çünkü 3…Kb3+? 4 Şa2 sonrasında kale artık beyaz-renkli kareler üzerinden şah çekemez ve kale kudurması artık mümkün olmaz.

4 Şc1!

Kale kudurmasından kaçarak şahı şah kanadına taşımanın tek yolu. Öyle ya, 4 Şc3? Kc2+ sonrasında d-dikeyi kullanıma kapalı, çünkü 5 Şd3 Fxf5+ karşısında başarısız olurken, 5 Şd4 Kd2+ ve takiben …Kd8 f-piyonunu bir kere daha durdurur.

4…Ka1+! 5 Şd2 Ka2+ 6 Şe3 Ka3+ 7 Şf4 Ka4+ 8 Şg5 (D)

0b

 

 

 

 

 

 

 

 

Beyazlar rakip kalenin rahatsız edici kişlerinden kurtulmuş olmalıydı, öyle değil mi? Fakat kale kolay kolay pes edecek gibi görünmüyor!

8…Kg4+!

Mücadeleye devam: 9 Şxg4 Fxf5+ 10 Şxf5 Şg7 11 Şe6 Şf8 ve beraberlikle.

9 Şh6! Kg8

9…Kg6+ 10 Şxg6 Fxf5+ 11 Şf6! ve f-piyonu terfi eder. Dolayısıyla, siyahlar kurtuluşu kaleyi 8. yataya getirmekte arar.

10 Ae7!! (D)

0b2

 

 

 

 

 

 

 

 

At kuduran kaleyi dize mi getiriyor? Aynen öyle!

10…Fe6

Kale maalesef artık kıpırdayamıyor, çünkü beyazların elinde Ag6# fikri var.

11 fxg8V+ Fxg8 12 Ag6# 1-0

Çözümü uzun olsa da, kalenin ne gibi savunma becerileri olabileceğini gözler önüne seren güzel bir etüt.

Kuduran Kale Başarılı Olunca

evansreshevsky

 

 

 

 

 

 

 

 

Şimdi paylaşacağımız öğretici örnek ABD Şampiyonası 1963/4’te oynanmış. Siyah taşlarla oynayan Samuel Reshevsky’nin, rakibi Larry Evans’ı dize getirmek üzereyken yaptığı bir anlık dikkatsizlik, yarım puanına mal olmuş.

Larry Evans – Samuel Reshevsky
ABD Şampiyonası 1963/4, [E55], (48 Şh1 sonrasındaki konum)

evans1

 

 

 

 

 

 

 

 

Bu noktada birçok hamle siyahlara kazanır. Ancak Reshevsky’nin hamlesi değil.

48…Vxg3?

Mat nasıl engellenebilir ki?

49 Vg8+!

Yorumsuz…

49…Şxg8

Alış zorunlu, çünkü 49…Şh6? 50 Vh8+ Şg6 51 Vxg7# olurdu.

50 Kxg7+ ½ (D)

evans2

 

 

 

 

 

 

 

 

Reshevsky galibiyetin elinden bu şekilde kaçmasına çok bozulmuş olmalı.

Erdoğdu’nun Çalışkan (!) Kalesi

Bundan 11 yıl kadar önce, IM Mert Erdoğdu kalenin saldırı maharetini harika bir minyatürle gözler önüne sermişti. Bahsettiğim kalenin kuduran kalelerden hiçbir eksiği yok, hatta fazlası vardı! Bakalım, oyunu inceledikten sonra siz de benim bu görüşüme katılacak mısınız?

IM-Mert-Erdogdu-horz

 

 

 

 

 

 

 

 

IM Mert Erdoğdu (2382) – IM Konstantin Shanava (2438)
Dünya Üniversiteler Satranç Şampiyonası, İstanbul 2004, [B00], (Ataman)

1 e4 Ac6

Nimzowitsch Savunması. Siyahlar açılış safhasında rakibine geniş bir serbestlik tanıyor. Ancak yine de özensiz bir oyun, beyazları aniden çözmesi gereken sorunlarla karşı karşıya bırakabilirdi.

2 Af3 d6

2…d5 3 exd5 Vxd5 4 Ac3 hamle hamle teorinin daha fazla öne çıktığı somut bir varyant:

a) 4…Vh5 5 Ab5! (hedef zayıf kare c7-)
b) 4…Va5 5 Fb5! (amaç c8-filinin g4-karesinde aktif bir rol üstlenmesine izin vermemek).

Gürcü ustanın tercihi ise, oyunu Modern Savunma sularına çeker.

3 d4 Af6 4 Ac3 Fg4 5 Fb5

Beyazlar ilginç bir şekilde Fe2 gelişimini tercih etmez. Bunun yerine, d4-karesi karşısında uygulanan baskı, c6-atını açmazda bırakarak etkisizleştirmeye çalışılır.

5…a6 6 Fxc6+ bxc6 7 h3 Fh5 (D)

7

 

 

 

 

 

 

 

 

8 Ve2

Sessiz bir deklerasyon: beyazlar rakibin siyah-renkli filinin gelişiminin gecikmesiyle halen ortada kalmış şahı karşısında saldırgan 0-0-0 planını hazırlıyor. Elbette bazı riskler de mevcut, çünkü yarı-açık b-dikeyi ve özellikle de b2-karesi siyah kuvvetlerin hedefine dönüşebilir. Şahın konumunu belirlemenin yanı sıra, bu hamle zaman zaman e4-e5 ilerleyişinin uygulamaya konmasına da yardımcı olabilir.

8…e6 9 g4!

Beyazların uzun rok yapmaya hazırlanması, bu sürüşü temelsiz bir saldırı değil, etkili bir planın parçası yapar. Böylece fil en azından bir süreliğine oyun dışında bırakılmış olduğu gibi, şah kanadında da alan kazanılmıştır.

9…Fg6 10 Fg5 Vb8!? (D)

8

 

 

 

 

 

 

 

 

Kozul-vari! Richter-Rauzer karşısındaki Kozul Varyantı’nı bir başka yazımızda incelemiştik. Burada da siyahlar benzer bir yaklaşım içerisinde bulunarak Fxf6 alışına izin verip derhal yarı-açık b-dikeyi üzerinden hücum şansları arayışına giriyor. 11 Fxf6 gxf6 sonrasında siyahların merkezde çok sayıda piyona sahip olması da, Shanava’nın yaklaşımını Kozul’un uygulamasıyla benzer kılar.

11 0–0–0 Vb6 12 Ad2! (D)

9

 

 

 

 

 

 

 

 

Bir geri çekilme hamlesi mi? Asla! At c4-karesine yerleşerek vezirin b2-karesi karşısındaki baskısını ortadan kaldırırken, çok daha etkili bir noktada konumlanmış oluyor. f-piyonu ilerleyişleri de önünün açılması sonrasında somut bir tehdide dönüşmektedir. Şimdi siyahlar şu kritik soruya yanıt bulmalı: d4-piyonu alınabilir mi, yoksa bu bir zehirli piyon mu?

12…Vxd4

Resti görerek. 12…Fe7 13 f4 Kb8 14 Ab3 gibi rutin bir devamyolu siyahları çok zor bir durumda bırakacağından, aslında kendisinin başka bir şansı da yoktu.

13 Ac4?!

Doğrudan 13 f4 hamlesiyle siyah fili bir gömülü file dönüştürmek mümkün değil miydi? Fakat atı tempolu şekilde etkili bir noktaya taşımanın gerçekten de cazip olduğunu da unutmayalım.

13…Vc5

File saldırarak kaçış.

14 f4

İlk bakışta siyahların çok ciddi bir baskıyla karşı karşıya kaldığı düşünülebilir. Gerçekten de ortaya konan tehditler, kendisinin özellikle de şah kanadı gelişimine bir türlü fırsat bulamaması sonucunu doğuruyor. Ancak IM Shanava, g6-filiyle ilgili sıkıntılarından, taktikler yardımıyla kurtulmaya çalışır.

14…Axe4!? 15 Axe4 Fxe4 16 Vxe4 d5 (D)

10

 

 

 

 

 

 

 

 

Fikir bu olmalıydı. Evet doğru, beyazlar taşı geri vermek zorunda. Ancak hesabı biraz daha ilerletemez miyiz?

17 Ve5!

Merkezileştirme, çoğu durumda olduğu gibi burada da etkili. Beyazlar atı kurtaramayacağından, en azından karşılık olarak c7-piyonuna saldırmak istiyor.

17…Vxc4 18 Vxc7 (D)

11

 

 

 

 

 

 

 

 

Böylece beyazlar rakip şaha sokulurken, aynı zamanda b8-karesini kontrol altına aldı ve c6-piyonu karşısındaki baskısıyla siyah veziri büyük ölçüde hareketsiz bıraktı.

18…Fa3! 

Harika bir hamle. Pozisyondaki temel sıkıntısının ortada kalmış şahı olduğunun farkında olan siyahlar, …0-0 fikrinin önünü açarken beyazların piyon yapısında bir tahribat yaratmak istiyor. Gerçekten de, 19 bxa3 0-0 sonrasındaki konum hayli belirsizdir, çünkü aniden beyaz şahın konumu sallantıdadır. Öyleyse beyazlar ne oynamalı?

19 Kd4!! (D)

12

 

 

 

 

 

 

 

 

Bu ilham veren ‘kale çıkışı’ alışkın olduğumuz kale çıkışlarından farklı bir yöntemle (saptırma!) hücuma katkı veriyor. Elbetteki kale bir tabu: 19…Vxd4 20 Vxc6+ Şf8 21 Vxa8# olurdu. Ancak siyahlar henüz mücadeleyi bırakmak zorunda değil. Mücadeledeki gerilimin ne kadar yükseldiği, her bir hamlenin öneminin giderek artmasıyla daha da belirgin

19…Fxb2+?

En heyecanlı yerde yapılan kaybeden hata. Peki, oyunda tercih edilmemiş 19…Vc3 karşısında ne oynanmalıydı? Elbette 20 Kb4!! (D). Bağlantıyı kesme temasıyla uygulanan bu muhteşem bir fikrin tehdidi 21 Ve7#!

12b

 

 

 

 

 

 

 

 

Yukarıdaki konumda 20…Vxb4 alışı bir kere daha 21 Vxc6+ yanıtına kaybederken, 20…Fxb4 de 21 bxc3 sonrasında siyahları materyal anlamda geride bırakırdı. Öyleyse tek şans bir kere daha şahı güvenlik altına almak: 20…0-0, ancak bu durumda da sakin 21 Kb3! üstünlüğü beyazlara verir: 21…Fxb2+ 22 Şb1! (kaleleri uyumsuz bırakacak 22 Kxb2 Vf3’ten daha etkili) ve beyazlar açık üstündür.

Öyleyse siyahlar için daha iyi bir seçenek olarak ne tavsiye edebiliriz? Belki de mücadeledeki dengeyi koruyan 19…Vc5 en iyi seçenekti. Yine de 20 bxa3 (siyah vezirin e7-karesini kontrol altına alması sonrasında bu alış zorunlu) 20…Vxa3+ 21 Şb1 0-0 22 Kd3! sonrasında kale b3-karesine yerleşerek beyaz şahı güvenlik altına alır.

20 Şb1 Vc5 (D)

13

 

 

 

 

 

 

 

 

Bitirici vuruşu yapacak olan da başrol oyuncumuz olacak:

21 Kxd5!

Siyahlar terk eder, çünkü 21…exd5 22 Ke1+ sonrasında diğer kale sahne alır.

1–0

Bugünkü yazımızda konumuz kalelerdi. Sizlerin pratiğinde çok daha etkileyici örnekler olduğuna eminim. Ne olursa olsun, ilham verici oyunlara bakmaktan geri durmayın.

Facebook'da paylaş