Analiz: Jobava’nın 1 b3 Tutkusu

Satrançta açılış teorisinin inanılmaz ölçüde ilerlemesi, profesyonel düzeydeki satranç oyuncularını sürekli bir arayış içine sürükler. Amatör satranç severler için oynadıkları açılışlara ilişkin genel fikirleri bilmek, varyantın kahramanlarının ortaya koyduğu klasikleri incelemek yeterli olurken, üst düzeydeki oyuncular için bu ancak yüzeysel bir yaklaşım olabilir. Database ve analiz motorlarının eşliğinde yapılan incelemelerdeki amaç, rakiplerin oyunlarında ufak da olsa bir gedik tespit etmek, ya da en azından şaşırtıcı etkisiyle değerli olabilecek bir yeniliği bulabilmektir.

Yine de, en başta dünyanın 1 numarası Magnus Carlsen olmak üzere bazı oyuncuların öncelikli amacı, taşların tahtada varlıklarını sürdürdükleri ve en önemlisi kazanca oynayabilecekleri bir oyunortası konumu elde etmektir.

nimlarfisch

Norveçli yeteneğin düşüncelerine paralel olarak, Gürcü GM Baadur Jobava son dönemlerde açılışlarını yeniden ele aldı: beyaz taşlarla 1 b3! 2010 yılında kaybettiğimiz Danimarkalı Bent Larsen’in ismini taşıyan bu açılış, 1 e4, ya da 1 d4 gibi hamle hamle teorinin daha geçerli olduğu sistemlerden nispeten daha esnek bir görünüm verir. ‘Büyük Danimarkalı’nın döneminde Fischer, daha eski yıllarda Nimzowitsch ve yakın zamanda Nakamura gibi isimlerin, zaman zaman da olsa, bu devamyoluna başvurmaları, açılışın saygınlığını ortaya koymaya yeter. Ancak yine de Jobava’nın son birkaç ayda düzenli bir şekilde bu varyanta başvurması, hem de seleflerinden farklı olarak her oyununda farklı bir yaklaşımla sistemi ele alması satranç severler adına hoş bir sürpriz oldu. Kim bilir, klasik satranç yerine Chess960 tartışmalarının yaşandığı günümüzde, Jobava kendi Chess960’ını mı yaratmaya çalışıyor, ne dersiniz?

jobava

Jobava’nın partileri arasından seçtiğimiz birkaç mücadeleyi analizli olarak aşağıda bulabilirsiniz. PGN Viewer’da ise, geçmişten günümüze Larsen Açılışı’ndaki enteresan oyunları bulacaksınız.

 

 

 

 

GM Baadur Jobava (2711) – GM Anish Giri (2720)
SportAccord 2012, Pekin – Çin, Hızlı Satranç, [A01]

1 b3 b6

Beyazların yaklaşımına aynı şekilde karşılık verilmesi ilginç. 1…e5, ya da 1…d5 hamleleriyle merkezde söz sahibi olma düşüncesine daha sık rastlanır.

2 Fb2 Fb7 3 e3 e6 4 Ac3 c5 5 Age2 Af6 6 d4 Fe7 7 Vd2 0–0 8 0–0–0 (D)

1

 

 

 

 

 

 

 

 

Görevin ilk aşaması başarıyla tamamlandı: beyazlar hücum şanslarını saklı tutacak şekilde, pek de alışılmadık bir konum elde etti.

8…Ac6 9 d5 exd5 10 Axd5 Axd5?!

İlk kırışma olabilirdi, fakat ikinci alış yerine 10…Ae4 daha mantıklı görünüyor. Beyazların f2-piyonunu savunma zorunluluğu, siyah atların etkili şekilde ilerlemelerine izin verebilirdi. Ancak yine de ulaşılacak olan konumun bir kere daha Jobava’nın amaçlarıyla uyumlu olduğunu belirtmeliyiz: 11 Ve1 Ab4 12 Axe7+ Vxe7 13 a3 Ad5 14 Ag3! Axg3 15 hxg3 ve açık h-dikeyi ile hareketlendirilecek merkez piyonların yanı sıra fil çifti beyazlara etkili hücum şansları verebilirdi.

11 Vxd5 Ff6 12 Ac3!

Henüz filleri kırışmak istemiyoruz.

12…Vb8 13 Vf5 Kd8 14 Fd3

Fil – vezir bataryası, …g6-sürüşü yapılamazken daha da etkili. Giri şahını merkezde saklamayı düşünerek, yine tahtanın bu bölgesinde alan kazanmayı tercih ediyor.

14…Şf8 15 Vxh7 d5 16 Şb1 Ae5 (D)

2

 

 

 

 

 

 

 

 

17 Fa6!

Gerçekten de şık bir hamle. d-dikeyinin açılması, siyah şahın zorunlu kaldığı hallerde bu hat üzerindeki kaçış rotasını ortadan kaldıracaktır.

17…Fxa6 18 Axd5

Bir hamlede mat tehdidi, siyahları materyali geri vermeye zorlar, çünkü 18…g6 19 Axf6 vardır ve 18…Ag6 19 Fxf6 gxf6 20 Vh6+ Şe8 21 Axf6+ devamyolu da beyazlar için iyidir.

18…Kxd5 19 Kxd5 Ag6

Beyazların 20 Fxe5 ve takiben 21 Kd7 ile 7. yatayı tutma tehdidi vardı.

20 Fxf6 gxf6 (D)

3

 

 

 

 

 

 

 

 

21 h4!

Siyah kuvvetler arasındaki koordinasyon öylesine bozuk ki, beyazlar bu tip amaçlı, ancak yavaş olan planları uygulamaya koyabiliyor.

Ve8 22 h5 Ae5 23 f4 Ag4 24 Khd1!

Mümkün olduğunca mücadelede tüm taşlarımızdan faydalanmak doğru yaklaşım, Jobava da bunu çok güzel bir şekilde uyguluyor.

24…Fb5 25 h6 Af2 26 Kd8! Axd1 27 Kxa8! 1–0

GM Giri’yi muhtemelen yaptığı onca hazırlığa karşın çaresizce kaybederken görmek enteresan. ‘Onca hazırlık diyorum’, çünkü GM Jobava incelenen ilk oyundan yaklaşık 1 ay önceki Fujairah Ustalar Turnuvası’nda 1 b3 hamlesini denemeye başladı. Çinli GM Qun Ma, Jobava’nın materyal denge anlayışını kavradığında iş işten geçmişti.

GM Baadur Jobava (2710) – GM Qun Ma (2534)
Fujairah Ustalar, Birleşik Arap Emirlikleri 2012, [A01]

1 b3 Af6 2 Fb2 d5

İlk partide yer verdiğimiz, ‘merkezde söz sahibi olmak’ buydu. Evet, siyahlar henüz e5-karesinin kontrolü için mücadeleye girişemedi; ancak en azından şimdilik e4-karesi denetim altına alındı.

3 e3 c6 4 f4 Ff5

Siyahların oyunun hemen başında bir kurgu planlayıp, taşlarını ona göre geliştirdiğini görmekteyiz. Merkez piyonlarının beyaz-renkli karelere yerleştirilirken filin dışarıda tutulması, Slav Savunması’nda gördüğümüz bir uygulama.

5 Af3 Abd7 6 h3 h6!

Önemli bir detay: h7-karesi olası saldırılara karşı filin kaçış karesi olarak boşaltılmaktadır.

7 Ac3 e6 8 g4!?

Dönüp baktığımızda 8 g4 sürüşüyle beyazların şahını hangi bölgede saklamayı düşündüğünü anlayabiliriz. Qun Ma da, doğru bir yaklaşımla, kanat saldırılarına karşı en iyi tepkinin merkezdeki karşı saldırı olduğu iddiasında bulunacak.

8…Fh7 9 Fg2 Fd6 10 d3 0–0 11 Vd2 e5 12 0–0–0 (D)

3b

 

 

 

 

 

 

 

 

Oldukça dinamik ve bir o kadar da zengin bir konum. Pratikte bu gibi çok seçeneğin olduğu hallerde doğru yoldan yürüyebilmek için, ilgili fikirleri çok iyi özümsemiş olmak gerekir. Beyazlar adına ana fikrin g5-sürüşü olduğu bu noktada, siyahlar için çeşitli seçenekler mevcuttu. Çinli büyükusta rakibinin fikrinin etkisini kırmak düşüncesiyle merkezdeki girişimi tercih etti.

12…d4 13 exd4 exf4 14 g5

Artık f-piyonu olmamasına karşın bu sürüş bir kere daha etkili.

14…hxg5 15 Axg5 Ah5 16 Axh7 f3 (D)

4

 

 

 

 

 

 

 

 

…Ff4 fikri siyahların oyununun temel noktasıydı. Beyazlar vezirini gözden çıkarmak durumunda, yoksa materyal kaybı engellenemeyecek. Ancak vezirsiz konumda siyahların hedef bulma güçlükleri, beyazların konumunu en azından daha rahat oynanabilir kılar.

17 Fxf3! Ff4 18 Axf8 Adf6 19 d5

Bu sürüşle beyazlar rakibinin olası …Vxd4 fikrini engelleyerek Fa3 hamlesini hazırlar. Siyahlar artık ata daha fazla tahammül edemez.

19…Şxf8 20 dxc6 bxc6 21 Fxc6 Kc8 22 Fb7 Kc7 23 Fa6!

Fil için bu konumdaki ideal nokta c4-karesi. Böylelikle olası Kh(d)f1 hamlesi sonrasında f7-karesine uygulanan baskı desteklenebilecektir.

23…Ad7 24 Fc4 Ab6 25 Vxf4 Axf4 26 Şb1 Axc4 27 dxc4 (D)

5

 

 

 

 

 

 

 

 

Konumun karakterinin sürekli olarak değişmesi gerçekten de çok ilginç. Beyazlar sağlam yapısıyla vezir kanadında geçer piyonlar mı yaratmaya çalışmaktaydı?

27…Kd7 28 a4 Kxd1+ 29 Kxd1 Vc8 30 Ad5 Ae6?!

1-2 şüpheli hamle, inisiyatifi beyazların ele geçirmesi için yeterli. 33. hamlesinin ardından beyazların ‘dominant’ bir pozisyona ulaştığını iddia etmek yersiz olmaz.

31 Fa3+ Şe8 32 Ae7 Vb7 33 Kd5!

Vezirin hareket kabiliyetini sınırlandırırken, aynı zamanda piyonların desteğini almış taşlar arasında işbirliği oluşturarak.

33…Ac7 34 Af5!

Ver veziri (35 Ad6+), ver matı (Axg7)!

1–0

1 b3’ün ciddi bir açılış olduğuna hala ikna olmadınız mı? Bakalım eski Dünya Gençler Şampiyonu’nun başına neler gelmiş…

GM Baadur Jobava (2710) – GM Zaven Andriasian (2604)
Fujairah Ustalar, Birleşik Arap Emirlikleri 2012, [A01]

1 b3 e5 2 Fb2 Ac6 3 e3 Af6 4 Fb5 Fd6

Sonunda Larsen Açılışı’nın ana teorisi. Bakalım Jobava daha önce ustalarca incelenmiş bu varyantı nasıl ele alacak?

5 Aa3 Aa5!

Beyaz at c4-karesine doğru yol alırken, bu amacı engellemek ve b5-filini hedefsiz bırakmak çok mantıklı. Ancak siyah atın da tahtanın kenarında kaldığını unutmayalım.

6 Fe2

b5-karesini Ab5 hamlesi için boşaltmak (beyaz at bu noktadan d6-filine baskı uygular), siyahları bir kere daha kendi planlarından ziyade, beyazların fikirlerini engellemek zorunda bırakıyor.

6…a6

Diğer seçenek 6…c6 karşısında beyazlar 7 c4 ve takiben Ac2-d4 planına gidebilir.

7 Af3 Ve7 8 Ab1!

Taşları tahtada tutma yaklaşımıyla, 8 Ac4 hamlesinden daha uyumlu.

8…0–0 9 d4 exd4 10 Axd4!? (D)

6

 

 

 

 

 

 

 

 

Bu doğal hamleye neden 11 Vxd4 alışı kadar sık rastlanmamış, gerçekten de ilginç. Zaman zaman açılışlarda, varyant hakkında en ufak bir fikri olmayan bir kimse için çok doğal olan bir hamlenin, ustalar tarafından göz ardı edilmiş olduğunu görmek hoş bir sürpriz olur. Öyle ya, Kasparov’un Anand karşısındaki Evans Gambiti zaferi (Riga 1995) bu gibi bir durum değil miydi?

Şimdi beyazların f5-karesine atını yerleştirme arzusu bir şekilde engellenmeliydi. Andriasian da bu amaçla taktik yöntemlere başvurdu.

10…Fe5 11 Ac3

11 Af5 Vb4+ 12 c3 Ve4 siyahların planı olmalıydı. Jobava basitçe gelişime devam ediyor.

11…b5 12 Af3 Fb7 13 Axe5 Vxe5 14 Ff3 Vf5 15 Fxb7 Axb7 16 0–0 (D)

7

 

 

 

 

 

 

 

 

Önceki partilerden daha sakin bir pozisyona erişmemiz sizi şaşırtmasın. 1 b3 hamlesinin esas etkisi de aslında bence burada yatıyor. Keskin ya da sakin; beyazlar dilediği şekilde konuma karakter verebilir.

16…Kfe8 17 Ae2 Ac5 18 f3! (D)

8

 

 

 

 

 

 

 

 

Derin bir taktik anlayış gerektiren, mükemmel bir hamle. Beyazlar tahtanın geometrik özelliklerini kavradığını şu varyantta göstermekteydi: 18…Kxe3 19 Ag3!. Siyah vezir şimdi nereye kaçabilir? Örnek birkaç devamyolundan söz etmek gerekirse: 19…Vf4 20 Vd2! Kae8 21 Fd4, 19…Ve6 20 Fd4! d6 21 Vd2 Ke5, ya da 19…Vg5 20 Vd2 Ae6 21 Fxf6! gxf6 22 Ae4, vs.

Peki, piyon alışının zorunlu olmadığı bu durumda 18 f3 hamlesinin esas fikri neydi? Elbette ki piyonlara hareketlilik kazandırmak.

18…d6 19 e4 Vg5 20 Ag3 Kad8 21 Af5

Beyazlar doğal hamlelerle konumunu geliştiriyor. Konuma 16. hamleden sonra çok sakin mi demiştik?

21…Ae6 22 g4! (D)

9

 

 

 

 

 

 

 

 

Sıra, siyah vezire soru sormaya gelmişti!

22…Vf4 23 Ve1 Ag5 24 Şg2 Ae6 25 Kd1 Ad7 26 h4! f6 27 Şh1?!

27 Kd5 ile e5-karesinin kontrolü görevini filden devralıp Fc1 tehdidini ortaya koymak, biraz daha etkili olmaz mıydı?

27…g6 28 Fc1 Ve5 29 Ah6+ Şg7 30 g5! b4 31 Ag4 Vc3 32 Vf2 h5 33 Kd3 Va1 34 gxf6+ Şh7 35 Vd2 Adf8 36 f7! (D)

10

 

 

 

 

 

 

 

 

Etkileyici bir zafer daha!

1–0

Elbette ki Jobava 1 b3 oynayarak tüm oyunlarını kazanamıyor. Ancak Mamedyarov, Bacrot, Bologan gibi dev isimlerin acı sonu tattığını belirtmek oldukça ilginç, öyle değil mi? Milyonlarca kişinin yüzyıllardan bu yana zevkle oynadığı bu oyunun içerdiği bu zenginliği görmek, her defasında bizlere büyük bir haz veriyor. İyi ki satrancı tanımışız!

Facebook'da paylaş