Analiz: Giriş Gelişme Sonuç

Yaz ayları bir kısmımız için dinlenme, bazılarımız için sezona hazırlık, ama çoğumuz için turnuva ayları. Elbette burada kastettiğim, biz satrançseverlerden başkası değil. 7/24 satranç hayatının içerisinde yer almama karşın, son yıllarda turnuvalarda pek de fazla boy gösterdiğim söylenemez. Birkaç 2 günlük yerel turnuva, ligler ve bazen de İzmir Open son yıllardaki satranç rutinim olmuştu. Yayıncılık faaliyetleri, satranç eğitimleri vs. derken, uyandırdığı heyecanla bizleri büyüleyen turnuva oyunculuğundan bu kadar uzak kalmak gerçekten de üzücü. Ancak ne mutlu ki, bu yıl Ağustos ayına gelene kadar, (katıldığım Karşıyaka Yıldırım Turnuvaları’nı saymazsak) tam 45 oyun oynamışım!

Turnuva oyunculuğu gerçekten de harika, ancak burada kendi hikâyemden bahsetmek istemiyorum. Başarılı olabilmeleri için gayret ettiğimiz genç arkadaşlarla yaptığımız çalışmalar sırasında da, zaman zaman bazı ilginç durumlarla karşılaşabiliyoruz. İzin verirseniz, Sicilya Savunması / Hızlandırılmış Dragon Varyantı karşısında uygulanan ‘Maroczy Bağı’ yapısındaki ilginç bilgileri sizlerle paylaşmak istiyorum.

mzy-horz

 

 

 

 

 

 

 

Geza Maroczy ve sistemi

1. Perde: Varyanta Giriş

Herhalde ‘gözünü kan bürümüş’ Dragon oyuncularına hangi varyantlarla karşılaşmak istemezseniz diye sorsak, yarattığı nispeten sakin konumlarla Rossolimo (Fb5’li Sicilya) ve Maroczy Bağı (c4) yapısı ilk sıraları alır. Belki yanılıyorumdur; ancak ben meselenin ulaşılan konumların siyahlar açısından kötü olmasından ziyade, konumu ‘karıştırmanın’ bu varyantlarda Dragon kadar kolay olmaması olduğunu düşünüyorum. Maroczy Bağı derken?

1 e4 c5 2 Af3 Ac6 3 d4

Dragon oyuncusu için büyük bir rahatlama: “Oh be, bugün de taksi şöförünün sisteminden (3 Fb5) yırttık!” Taksi şöförü? Hiç şaşırmayın; Sovyetler döneminde aristokrat bir ailenin çocuğu olan Nicolas Rossolimo, Ukrayna’dan önce Paris’e, oradan da fırsatlar ülkesi Amerika’ya göç etmiş. Büyük oyuncu, geçim kaygıları içerisinde kendisini garsonluk ve taksi şöförlüğü gibi enteresan işler içinde bulmuş. Akordiyon çalan ve şarkıcılık da yapan bu isim daha sonraki yıllarda Rossolimo Satranç Stüdyosu adıyla bir ‘satranç dükkânı – kafe’ tarzı bir işletmeyi yönetmiş. Tek bir insan, ama müthiş bir yaşam öyküsü, öyle değil mi?

images-horz
 

 

 

 

Oyuna geri dönelim. Evet doğru, Rossolimo bugün uygulamada değil. Ancak, henüz Dragon’un kanlı sularına da erişmiş değiliz.

3…cxd4 4 Axd4 g6

Dragon oyuncusu: “yalnızca bir adım kaldı, 5 c4 olmasın da ne olursa olsun!”

5 c4 (D)

Bingo! Adeta, siyahların hevesi kursakta kalır. Macar usta Geza Maroczy’nin ismini alarak, Maroczy Bağı adıyla anılan bu sistemde, beyazlar d5-karesi üzerindeki hâkimiyetine ve piyon dizilimi sayesinde elde ettiği alan avantajına bel bağlar.

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5…Fg7 6 Fe3 Af6 7 Ac3 0-0

Provokatif bir hamle sırası: anlaşılan o ki, siyahlar 8 Axc6 bxc6 9 e5 varyantından çekinmiyor. Haklı bir düşünce, nitekim 9…Ae8 10 f4 d6 devamyolu sonrasında beyazların piyon merkezini bir arada tutabilmesi mümkün olmaz.

8 Fe2 d6

Siyahlar için bir diğer agresif tutum 8…b6 9 0-0 Fb7 10 f3 e6 11 Vd2 d5 ile beyazların d5-karesinde aslında görünen kadar açık bir hakimiyeti olmadığını ispatlamaya çalışmaktır. Ancak görünen o ki siyahlar şimdilik sorumluluk altına giren bir karara imza atmak istemiyor.

9 0-0 Fd7 10 Vd2

Bu noktaya kadar taraflar beklenen şekilde oyuna devam ettiler. Bir parça da olsa alan sıkıntısı içindeki siyahlar, sıkışıklığı gidermek ve filini tempoyla c6-karesine yerleştirmek adına at kırışmasına giriyor.

10…Axd4 11 Fxd4 Fc6 12 f3 a5!

Filin c6-karesindeki konumunu sağlamlaştırarak. Öyle ya, beyazlar fili b4-b5 piyon ilerleyişiyle rahatsız edebilirdi.

13 b3!

Karşılıklı önemli hamleler. Sürüş piyon zincirini oluşturup beyazların vezir kanadındaki yapısını sağlamlaştırırken, aynı zamanda siyah vezirin …a4-…Va5 hamle dizisiyle kendisine etkili bir kare bulmasını engelliyor.

13…Ad7!?

Satrançtaki erken yıllarımda, siyahların g7-filini gönüllü olarak kırışmasını bir türlü anlayamadığımı hatırlıyorum. Gerçekten de 14 Fxg7 Şxg7 15 Vd4+ Şg8 16 Kfd1 devamyoluyla beyazlar herhangi bir risk içermeyen, çok rahat bir konuma sahip olmaz mıydı? Bu ancak yüzeysel bir konum değerlendirmesi olabilir. Beyaz piyonların neredeyse tamamının beyaz-renkli karelere yerleştirilmiş olması, siyah-renkli filleri kırışılması halinde beyazların siyah-renkli kareler üzerinde sıkıntıya sokabilir. Örneğin 16…Vb6 17 Vxb6 Axb6 ve beyazların olsa olsa hafif üstün bir konuma sahiptir. Dolayısıyla, beyazlar bu noktada vezir kırışmasına girmek istemez ve bu bağlamda siyah-renkli filleri şimdilik tahtada muhafaza etmeye karar verir.

14 Fe3 Ac5 15 Kab1 (D)

mb1s

 

 

 

 

 

 

 

 

Yerleştirilebilecekleri birçok farklı kare varken, kalelerin doğru dizilimlerine karar verebilmek çok da kolay değil. Muhtemelen beyazlar rakibinin …Vb6-…Vb4 manevrasının etkisini kırmak istiyor. İlginç bir varyanttan söz etmek gerekirse: 15…Vb6 16 Kfc1 Vb4 17 Vb2 a4?! 18 a3! Vxb3 (aksi takdirde 19 b4 ve beyazlar üstün) 19 Va1! (D) ve siyahlar vezirini kaybeder.

mba

 

 

 

 

 

 

 

Siyahların …Vb6-Vb4 ve takiben …a4-sürüşü ile b3-piyonuna baskı fikri 15 Kab1 karşısında etkisiz kalıyor.

Elbette taraflar için farklı seçenekler de mevcut, ancak beyazların 15 Kab1 hamlesi arkasındaki fikri şimdi daha net görebiliyoruz.

Geçmiş oyunlara baktığımızda, bu noktada siyahların genellikle …Vb6-…Kfc8-…Vd8-…Vf8 gibi biraz zorlama gibi görünen bir manevrayı denemiş olduğunu görüyoruz. Fakat siyahlar için ilginç bir başka seçenek de mevcut:

15…e6!?

Piyon sürüşüyle d6-piyonunun çok hassaslaştığı bir gerçek, ancak eğer omlet yapmak istiyorsak, birkaç yumurta kırmalıyız, öyle değil mi? Siyahlar piyon yapısında yarattığı dengesizlikle beyazların d6-piyonuna saldırmasına izin vermek, ancak bunun karşısında şah kanadında ve özellikle de siyah-renkli kareler üzerinde karşı oyun şansları elde etmek istiyor.

Dilerseniz model oyunumuza bir bakalım:

2. Perde: Bir Model Oyun

GM Yuri Kuzubov – GM Gadir Guseinov
Katar Ustalar Açık, Doha – Katar 2014, [B38], (Ataman)

1 e4 c5 2 Af3 Ac6 3 d4 cxd4 4 Axd4 g6 5 c4 Fg7 6 Fe3 Af6 7 Ac3 0–0 8 Fe2 d6 9 0–0 Fd7 10 Vd2 Axd4 11 Fxd4 Fc6 12 f3 Ad7 13 Fe3 a5 14 b3 Ac5 15 Kab1 e6 (D)

2

 

 

 

 

 

 

 

 

16 Kfd1

Bu doğal hamlenin arkasına da not yazılacak mı? Elbette, çünkü en basit hamlelerin arkasında bile bazı derin düşünceler bulunabilir. Bu konuda hakkındaki görüşlerimize Perde Arkası başlıklı yazımızda değinmiştik.
Görünen o ki beyazlar d6-piyonu karşısında baskı kurarak, siyah kuvvetleri pasifçe bu piyonu savunma görevine bağlamak istiyor.

16…Fe5

Ancak e5-karesine yerleşen fil pek de pasif değil. Bu kuvvetin kovulması da henüz mümkün değil, çünkü 17 f4? Fxc3 (fil o kadar kuvvetli ki, siyahların ondan vazgeçebileceğini unutmak işten bile değil) 18 Vxc3 Axe4 ve siyahlar piyon fazla kalır. Bu yılki Çeşme Açık Turnuvası’nı kazanan Kuzubov, c5-karesindeki ata açmazdan yararlanarak saldırır.

17 Ve1 Vf6

Kuvvetler siyah-renkli kareler üzerinde biriktiriliyor.

18 Kbc1 Kfd8 19 Ff1 (D)

Beyazlar çok girişimci olmayan, ancak siyahların d6-karesindeki yapısal probleminden faydalanmayı amaçlayan bir oyun ortaya koydu. Karşılık olarak Guseinov’un tercihi, pozisyondaki gerilimi yükseltmek adına, Modern Benoni’de de zaman zaman rastladığımız radikal piyon sürüşü olur.

3

 

 

 

 

 

 

 

 

19…g5!

Siyah-renkli kareler kontrolünü arttırmaktan ziyade, aslında …g5-g4 ilerleyişini hazırlayarak. Maroczy Bağı karşısında aktif bir konum elde edebilmek, ancak ve ancak beraberinde riskler de getiren saldırgan bir yaklaşımla mümkün olur.

20 Ae2 g4!

Bu oyunda vurgulamak istediğim bir diğer unsur, piyon zincirleri konusu. Piyon zincirleri, birbirlerini destekleyerek bütünsel anlamda sağlam yapılar olmalarına karşın, bu yapıların hareketsizliği kendilerini rakip piyonların hedefi haline de dönüştürebilir. Siyahlar önce …g4-, sonra …d5-, daha sonra da …a4-sürüşleriyle beyazların her iki piyon zincirini de hedef alacaklar. Bu noktada g4-piyonu yok edildiğinde, karşılık olarak siyah at ve filin baskı kurduğu e4-piyonu da düşecek.

21 fxg4 Axe4 22 Ad4 d5!

Gerilimi yükseltmeye devam.

23 Fe2 a4

İlkeli oyun. Ancak burada beyazlar 24 b4 sürüşüyle, en azından a-dikeyini kapalı tutamaz mıydı?

24 Ff3?! axb3 25 axb3 Ag5

Siyahlar gerçekten de hünerli bir oyun ortaya koyuyor. Atın g5-karesine yerleşmesiyle f3-karşısındaki baskı arttığı gibi, birazdan tanık olacağımız farklı taktik olanaklar da aniden oluşacaktır.

26 Ve2 Ff4 27 Kf1 Ka2! (D)

4

 

 

 

 

 

 

 

 

Guseinov’un penceresinden, siyahlar Maroczy Bağı karşısında hiç de pasif değil. Ardı ardına yapılmış olan zorlayıcı hamleler, beyazlara ister istemez tehditleri savuşturmaya çalışmaktan başka bir seçenek bırakmıyor.

28 Ve1 Ve5

Merkezileştirme. Analiz motoru Houdini 4, 28…dxc4 alışının burada daha iyi olabileceğinden söz eder. Fakat Guseinov’un hamlesi de inisiyatifi muhafaza etmek için yeterli.

29 Fxf4 Vxf4 30 Kd1 dxc4

d4-atına saldırarak.

31 Axc6 (D)

5

 

 

 

 

 

 

 

 

31…Ah3+!

Harika bir ara hamle. 32 gxh3 Vxh2# olacağından, oyundaki hamle zorunlu. Birçok taşın kırışıldığı süreç başlıyor.

32 Şh1 Af2+ 33 Kxf2 Kxd1 34 Vxd1 Kxf2

Vezir + kale ikilisi, koordine olamayan vezir + iki hafif taş üçlüsünden daha etkili. Son sıra zayıflıkları ve mat saldırıları mücadeleyi siyahlar için kazanır.

35 Ae7+ Şf8 36 Vd8+ Şg7 37 Şg1

37 Vd1 cxb3 ve b-geçeri belirleyici olurdu.

37…Ve3 38 Vg8+ Şf6 39 Ad5+ exd5 40 g5+ Şe7

Beyazların çaresizlik kişleri tükenince, oyun da sona erer.

0–1

Gerçekten de etkileyici bir mücadele. Peki, bu oyunun yazımızla bağlantısı ne olacak? Temmuz ayı sonunda Konya’da düzenlenen Türkiye Satranç Birinci Ligi sırasında tanık olduğum, genç oyuncular arasındaki bir başka enteresan mücadele bu yazıyı yazma nedenim oldu.

3. Perde: Etkileyici Piyon Sürüşü

Rıdvan Şakir – Hürkan Kaçar
Türkiye Satranç Birinci Ligi, Konya 2015, [B38], (Ataman)

1 e4 c5 2 Af3 g6

Hiper Dragon’la beyazların Rossolimo’yu en baştan unutması amaçlanır. Ancak Maroczy Bağı, 1 e4 c5 2 Af3 d6 oynanmadığı müddetçe mümkün. Öyle ya, bu durumdaki 3 d4 cxd4 4 Axd4 Af6 e4-piyonuna doğrudan saldırır ve beyazları büyük ölçüde 5 Ac3 oynayarak c-piyonunun önünü tıkamaya zorlar. Maroczy için tek şans 5 f3’ten geçer.

3 c4 Fg7 4 d4 cxd4 5 Axd4 Ac6 6 Fe3 Af6 7 Ac3 Axd4 8 Fxd4 d6 9 Fe2 0–0 10 0–0 Fd7 11 Vd2 Fc6 12 f3 Ad7 13 Fe3 a5 14 b3 Ac5 15 Kab1 e6

Guseinov’un varyantına bir kere daha rastlıyoruz.

16 Kfd1 Fe5 17 Ab5?! (D)

6

 

 

 

 

 

 

 

 

Kuzubov bu noktada 17 Ve1 hamlesini tercih etmişti. Rıdvan Şakir ise d6-piyonunu yıpratmaya çalışıyor. Bu açıdan 16 Kfd1 hamlesiyle tutarlı bir fikir. Ancak siyahlar şah kanadında etkili şanslara sahip değil mi? Bu soruya verilecek yanıt, diğer tüm unsurların önünde yer alır.

17…Vh4!

Fil e5-karesinde konumlanınca, h2-karesi siyahların doğal hedefi oluyor.

18 g3 Ve7?

Siyahlar muhtemel …Fxg3 alışı sonrasında bir üstünlük göremediğinden, planından vazgeçiyor. Ancak eğer ‘A’ demişsek, ‘B’ ile devam etmeliyiz. Fedadan çekinerek geri dönmek d6-piyonunun düşmesine sebep olduğu gibi, aynı zamanda siyahların …Vh4 hamlesini de anlamsız kılar. Oyunun devamında beyazlar basitçe d6-piyonunu düşürüp kolayca kazanmıştı:

19 Axd6 b6 20 Ab5 Fxb5 21 cxb5 Kfd8 22 Vc2 Vc7 23 f4 Fg7 24 e5 Kdc8 25 Ff3+-

ve beyazlar 33. hamlede sonuca gittiler. 1-0

Ancak hemen pes etmek yok. Mücadelenin kritik anı 18 g3 (D) sonrasındaki konum olduğundan, o noktaya dönmekte fayda var:

7

 

 

 

 

 

 

 

 

18…Fxg3

Çok da şaşırtıcı olmamalı.

19 hxg3 Vxg3+ 20 Şf1

Az-çok zorunlu, çünkü 20 Şh1 hamlesi etkili bir darbeyle karşı karşıya kalır: 20…Axe4! Siyahlar hem vezire saldırıyor, hem de beyaz şaha giden büyük çaprazı açıyor. Beyazların mücadeleyi sürdürebilmesi çok dikkatli bir oyun gerektirir, ancak bu durumda da üstünlük ibresi siyahları gösterir: 21 Vd3 Vh3+ 22 Şg1 Ag3 (taşları yığmaya devam) 23 Şf2 e5!. Son hamledeki yavaş görünen sürüşle, bu kez de f3-piyonu hedef alınacak.

20…Axe4! 21 fxe4 (D)

8

 

 

 

 

 

 

 

 

21…f5!!

Bu mükemmel hamle sonrasında f8-kalesi de mücadeleye dâhil olur ve oyun biter. Siyah taşlarla oynayan oyuncunun bu etkileyici fırsatı kaçırdığına üzüldüğüne eminim.

Uzun bir yazı olmasına karşın, umuyorum ki varyantı bitirdiğimiz iddiasında olduğumuzu düşünmemişsinizdir. Hem beyaz, hem de siyahlar için daha iyi oynamak adına birçok fırsat mevcut. 16 Kfd1 ile d6-piyonuna doğrudan kurulan baskı 16…Fe5’le karşılanmıştı. Buradaki 17 Fd4 seçeneği, hem Kuzubov’un 17 Ve1’inden, hem de 17 Ab5’den daha mantıklı duruyor. Amaç, siyahlar 17…Vh4?! oynadığı takdirde 18 Fxe5 yanıtıyla aktif fili ortadan kaldırmak. Doğru, 18…dxe5 sonrasında siyahlar hassas d6-piyonundan kurtulur ve d4-karesi de zayıflar, ancak atı bu noktaya transfer edebilmek çok da kolay değil. GM Bachmann’ın pratiğindeki 16 Fd1!? ve akabindeki 17 Fc2’ye ne demeli? Böylece …Vh4 fikri artık g2-g3 sürüşüyle karşılanabilir, çünkü beyaz vezirin 2. yataydaki yolu açılmıştır. O halde siyahlar 16…f5 oynasın, ne dersiniz? Bu durumdaki 17 exf5 gxf5!? 18 Fc2 ile tarafların karşılıklı şanslara sahip olduğu bir konum oluşur.

9-horz

 

 

 

 

 

 

 

 

Son Deyiş:

Kendimizi geliştirmek adına gerekli olan kaynaklar bolca mevcut. Yeter ki çalışmaya gönüllü, azimli satrançseverler olalım!

Facebook'da paylaş