Analiz: Yaş Grupları

Türkiye Satranç Federasyonu’nun yıl içerisinde düzenlediği en büyük ve en önemli organizasyonlardan olan Türkiye Küçükler ve Yıldızlar Şampiyonaları 24-29 Ocak 2016 tarihleri arasında Manavgat – Antalya’da oynanacak. Sporcular, antrenörler, hakemler, yöneticiler ve veliler derken, 5000′e yakın satrançsever bu turnuvalarda bir araya gelecek. Bugün öğleden sonra başlayacak olan büyük buluşma öncesinde, biz de geçmiş yıllardan akıllarda kalan karşılaşmalardaki kesitlerden size bir yazı hazırlamaya çalıştık.

Satranç %99 Taktiktir!

Richard_Teichmann_(circa_1900-1910)

Richard Teichmann, bu ünlü sözüyle taktiklerin satranç mücadelesindeki önemini vurgulamıştı. Yaş Grupları’ndaki çetin mücadeleleri hatırlayınca, kendisinin bu sözünün ne kadar da haklı olduğunu görüyoruz. İlk örneğimiz 2002 yılından, Emre Can’ın 12 Yaş altındaki bir oyunundan:

Emre Can – Yu Ruiyuan
Heraklio 2002

emre1

Alekhine Savunması’ndaki ilginç oyun sonrasında taraflar karşılıklı olarak piyon çoğunluklarını ilerletmeye çalıştı. Hesaplamanın satrançtaki önemini gösteren bu örnek, zorunlu hamle dizisiyle başlamıştı:

25 Vxb7!

Kale tehdit altındayken piyonu almak mümkün mü? Geçer piyonlar etkili olacaksa, evet!

25…Vxb7 26 Axb7 f4! (D)

Nasıl olsa kale bir yere kaçmadığından file de saldırmak mantıklı olmalı, öyle değil mi?

 emre2

27 Fxf4!

Değil!

27…Axf4 28 Kxd8! Kxd8

Siyahlar e2-karesindeki beynel fikrine bel bağlamış olmalı. Ancak geçer piyonlar her şeyin önünde.

29 Axd8 Ae2+ 30 Şf1 Axc1 31 Af7!

…Fe5 savunma fikrini engelleyerek. O hale d4-karesi denenmeli.

31…Fd4 (D)

emre3

32 b6!

32…axb6 33 c6 sonrasında b6-karesi tıkanmış olacağından c-geçeri durdurulamayacak…

1-0

Bu harika örnekten sonra, bir başka etkileyici karşılaşmaya gidiyoruz. Yıl 2003, başrolde 14 yaşındaki Fethi Apaydın.

Pavel Potapov – Fethi Apaydın
Eskişehir 2003

apaydin1

İskandinav Savunması’ndan ulaşılan bu keskin konumda, siyahlar sahip olabileceği hücum şanslarına güvenerek enteresan bir taş fedası yapar.

10…e5!? 11 hxg4 Axg4 12 Ah4?! f5! 13 Fxg4 fxg4

Aslında bu karşılaşmayı çok daha derinlemesine incelemek daha uygun, fakat yer problemleri sebebiyle yalnızca taktik kesitleri size sunacağım. Umut Sayman’ın yıllar önce www.satrancokulu.com internet sitesi için yapmış olduğu analizlere ulaşmak hala mümkün.

14 d5 Ae7 15 g3 g5 16 Ag2 Axd5 17 Ae4 Af4! (D)

apaydin2

Ata dokunulması piyonlara hareketlilik kazandıracak.

18 gxf4 gxf4 19 Fd2 (D)

apaydin3

19…Khg8!!

Harika!

20 Af6 Vh3 21 Axg8 g3! (D)

apaydin4

ve siyahlar oyunu 52. hamlede kazandı. 0-1 Mücadelenin devamını .pgn göstericide bulabilirsiniz.

Biraz fast-forward ve 2007 yılına gelelim. 11 Yaşaltı sporcuları arasındaki bu harika oyun gerçekten de etkileyiciydi.

Mustafa Karabayır – Gökhan Akdağlı
Kemer 2007

karabayir1

Fransız Savunması / Tarrasch Varyantı’nda ters kanatlara rok fikrine neden çok rastlanmadığını herhalde bu oyunu gördükten sonra daha iyi anlayabileceğiz.

18 c5!

Hatların açılması, rakip şaha gitmenin en doğru yolu.

18…Fxc5 19 Kac1 Vb6 20 a5

Aynı strateji: hatları aç!

20…Vxa5 21 Vg3+ Şa8 (D)

karabayir2

22 Kxc5! 

Veziri arzu etmediği c5-karesine çekip, açarak saldırı fikirlerini hazırlayarak.

22…Vxc5 23 Axe6 Va5 24 Ac7+ Şb8 25 Axa6++ Şa8 26 Vb8+! (D)

karabayir3

Boğmaca matı teması oyunun a-dikeyinden sonlanmasını sağlayacak.

26…Kxb8 27 Ac7+ Vxc7 28 Ka1+ 1-0

ca-zwischenzug

Ara Hamlenin Önemi

Satrançta çok önemli bir unsur olan ara hamlelerin gözden kaçırılması bazen felaketlere sebep olabiliyor. Irmak Sipahioğlu‘nun Mersin’de düzenlenen 16 Yaşaltı Olimpiyatı’ndaki oyunu beyazlarla oynayan rakibi için önemli bir ders olmuş olmalı.

Rao Prasanna – Irmak Sipahioğlu
Mersin 2008

irmak1

Şah kanadında ciddi hücum şanslarına sahip olan beyazlar doğru bir taş fedasıyla yola koyulur:

18 Axh7! 

Fikir elbette şahı h7-karesine celbederek Vh5+ ve akabindeki Fxg6 fikirlerini hazırlamak.

18…Şxh7 19 Vh5+?

Az önce övgüyle söz ettiğimiz bu hamle kaybediyor. İlk olarak 19 Fe3! ara hamlesiyle başlayıp, siyah vezirin çaprazını kestikten sonra yola koyulmak gerekiyordu. ‘Ne önemi var ki’ demeyin; oyunun devamını izleyin.

19…Şg8 20 Fxg6 (D)

Her şey yolunda… mı acaba?

irmak2

20…Vxf2+!!

Harika! 19 Fe3! oynanmış olsaydı, beyazların başına bunlar gelmeyecekti!

21 Şxf2 fxg6+ 22 Vf3 Fc5+ 23 Fe3 Kxf3+ 24 gxf3 Axe5! (D)

irmak3

ve siyahlar 37. hamlede sonuca gitmesini bildi: 0-1

missed-opportunities595-crop

Kaçan Fırsatlar

Devam ediyoruz. 2011 yılında, 16 yaş kızlar kategorisinde oynanmış olan karşılaşmada gözden kaçan harika taktik olanaktan söz etmek istiyorum.

Burcu Şaşmazel – Ayça Fatma Durmaz
İstanbul 2011

burcu1

Siyahlar son hamlesinde 12…b4 oynayınca, beyazlar açılışın saldırgan ruhuna uygun oynamak adına at fedasını göze alır:

13 Ad5!? Axd5

Muhtemelen 13…exd5 14 exd5 sonrasında beyazların sahip olduğu inisiyatif, siyahları fedayı reddetmeye sevk etti.

14 exd5 Fxd5 (D)

burcu2

Bu noktada beyazlar 15 Fe4? oynayınca, sahip olduğu hücum olanaklarını büyük ölçüde yitirdi ve oyunu 42. hamlede kaybetti. Halbuki 15 Vxd5!! (D) inanılmaz etkili bir vezir fedasıydı.

burcu3

15…exd5 16 Kxe7+ Şf8 17 Ff5 Kd8 18 Fe6!! (D)

burcus

ve beyazlara kazanarak.

Kaçırılmış fırsatlardan bir başka örnekle devam edelim. İki İzmirli sporcu, 16 yaş kategorisinde…

Mert Hepsayar – Onur Ötleş
Ankara 2012

otles1

İskandinav Savunması’nın ilginç varyantında siyahlar taş aktivitesi için şimdiden iki piyon feda etmiş. Bu noktadaki …Kxe3 fikrini görmek belki çok zor değil, ancak varyantın devamı için aynı şeyi söylemek mümkün değil.

10…Kxe3!

Oyun 10…Fxc3′le devam edince siyahlar önemli bir fırsatı kaçırmış oldu ve 28. hamlede kaybetti.

11 Şxe3 Fc2!! (D)

otles2

Bu muhteşem saptırma hamlesiyle d4-karesinin zayıflığı vurgulanmak isteniyor.

12 Vd2 Ag4+!!

Müthiş fedayla …Vg5+ fikri hazırlanırken, aynı zamanda Şf2 kaçışı da engelleniyor.

13 fxg4 Vg5+ 14 Şe2 Ke8+ ve siyahlara kazanarak.

Yine 2012 yılındaki 16 Yaşaltı Grubu’ndan bir başka öğretici örnek. Ancak Cem Gündoğan karşısına çıkan harika fırsatı değerlendirmesini bilmiş:

Cem Gündoğan – Ege Köksal
Ankara 2012

cem1

İtalyan Oyunu’ndaki Greco-Möller Atak çokça incelenmiş bir varyant olmasına karşın, zaman zaman ilginç mücadelelere sahne olabilir. Yukarıdaki pozisyonda, piyon geride olan, ancak inisiyatife sahip beyazlar kendisine taş kazancı sağlayan forse varyantı bulmayı başardı.

20 Fxd6!

Bu alış sonrasında e8-karesindeki siyah kale hassas kalacak.

20…cxd6 21 g4!! (D)

cem2

Siyah veziri atın saldırabileceği bir noktaya çekmeye çalışarak. Böylece e8-kalesine açarak saldırılabilsin.

21…Vg5 22 h4!

Bir kere daha: 22…Vxh4 23 Ag6+-.

22…Vh6 23 Ac6!! (D)

cem23

Daha önce mümkün olmayan bu fikir şimdi nasıl mümkün oluyor? Cevap son sıranın zayıflığında.

23…Kxe3 24 Axd8 Kxe1+ 25 Vxe1 (D)

cem23

Siyahların tehdit altındaki filini kaçması mümkün değil, çünkü son sıradan mat tehdidi var.

25…Vg6 26 f3!! 

Bu sakin hamleyi öngörebilmek gerçekten de harika. Şimdi fikir h4-h5 ve e8-karesinden mat. Dolayısıyla fil bir kere daha kaçamıyor.

26…h5 27 Axb7 hxg4 28 f4!

g-dikeyini kapatmak çok önemli.

28…Vf5 29 Axd6 Vxf4 30 Ve8+ Şh7 31 Ve4+ (D)

cem4

Böylece taş üstünlüğünü sağlayan beyazlar oyunu 46. hamlede kazandı. Harika bir hesaplama örneği!

Son örneğimiz 2013 yılındaki Dünya Gençler Şampiyonası’ndan. Bu oyun belki yaş gruplarında oynanmadı, ancak harika bir oyun ortaya koyan Gün Sümer‘i 18 yaş kontenjanından yazıya almakta bir sakınca yok!

Gün Sümer – Sameer Kathmale
Kocaeli 2013

gunsumer1

Sivaslı sporcu, güçlü rakibine karşı en iyi şansın, Caro-Kann Savunması konumunda saldırgan bir varyant seçmek olduğunu düşünmüş olmalı.

12…Fxf4 13 Fxf4 Axh5 14 gxh5 Vxd4

Görünüşe göre siyahlar piyon kazandığı gibi, aynı zamanda beyazların piyon yapısını bozuyordu. Ancak biliyoruz ki, bingeç piyonlar sahibine yararlanabileceği bir yarı-açık dikey verir. Tıpkı g-dikeyi gibi…

15 Fe5 Ve4 16 Vxe4!

Vezir kırışması sonrasında beyazların çok etkili saldırı olanaklarına sahip olacağını görmek çok enteresan.

16…Fxe4 17 Kg1

Zayıf kare g7-hedef alınıyor.

17…f6 18 Fxe6+ Şh8 19 Fd6 Kd8 20 Fe7 Ke8 (D)

gunsumer2

21 0–0–0 Fd5

Arka sıra zayıflığını (21…Kxe7 22 Kd8+ Şh7 23 Fg8+ Şh8 24 Ff7+ Şh7 25 Fg6+ Fxg6 26 hxg6#, bu fikrin çok benzerini, rapid tempoda oynanmış Keres Anma Turnuvası’ndaki Krupenski-Gelfand, 1-0 oyununda da bulabilirsiniz) karşılamanın yolu. Ancak yeterli mi, onu göreceğiz…

22 Kxg7!! (D)

gunsumer3

22…Ad7!?

Kaleyi almak elbette mümkün değildi. Peki, ya fili? 22…Fxe6 23 Fxf6 ve açarak şah çekme fikri belirleyici olur.

23 Kxd5!! (D)

gunsumer4

Mükemmel…

23…cxd5 24 Kf7 Kxe7?!

Oyunun başından bu yana şiddetli bir baskı gören siyahlar materyali geri vererek rahatlamaya çalışıyor, ancak bu nafile bir çabadır, çünkü beyazlar hem materyal üstünlüğe, hem de inisiyatife sahip.

25 Kxe7 Ab6 26 b3+-

Beyazlar baskılı oyununun mükafatını 44. hamlede aldı. 1-0

Nicelik olarak katılımın çok arttığı turnuvada, dileğimiz oyunların niteliğinin de aynı oranda yükselmesi. Umuyoruz ki bu yazıda sunulmuş olan örnekler, genç sporculara ilham verebilir. Tüm arkadaşlara şimdiden başarılar diliyoruz!

Facebook'da paylaş