Analiz: Tıpkı Botvinnik – Tıpkı Kasparov

8-horz

Carlsbad piyon yapısındaki f3-e4 piyon ilerlemesinin Botvinnik’in satranç açılış ve oyunortası teorisine en önemli katkılarından biri olduğu bilinir. Evet, belki Botvinnik’ten çok daha önce, daha çok oyunun sonundaki göz alıcı vezir fedasıyla anımsayacağımız Zukertort – Blackburne, Londra 1883 partisinde de f3-e4 (ve takiben e5-f4-f5) ilerleyişinin etkisini görmüş olabiliriz. Ancak Botvinnik’in AVRO 1938’de Capablanca, ya da Noordwijk 1965’de Larsen karşısındaki zaferleri, planı adeta 6. Dünya Şampiyonu’yla özdeşleştirir.

Peki, bu plan karşısında siyahlar …c5-…cxd4 karşı fikrini uygulayıp beyazların merkezdeki ilerleyişine dur derse? Ya da, 1 d4 d5 2 c4 e6 3 Ac3 hamle dizisi 3…Fe7’yle karşılanırsa? Öyle ya, bu durumda beyazlar 4 Fg5 oynayamayacak, 4 Af3 hamlesiyle Fg5 gelişimi ertelendiğinde ise f3-e4 planı sekteye uğrayacaktır.

Tüm bu gerçekler karşısında, f3-e4 planında ısrarcı olmanın yararsız bir çırpınış olacağını fark eden Mikhail Botvinnik, merkezdeki durağan piyon yapısı karşısında yepyeni bir planı ortaya koydu. Bu yazımızda, Kasparov’un ‘Botvinnik’in Reçetesi’ şeklinde adlandırdığı planın arkasındaki düşüncelere ışık tutmaya çalışırken, aynı zamanda da fikirlerin nesilden nesile nasıl ilham verici olabileceğini göreceğiz.

Mikhail Botvinnik – Tigran Petrosian
Moskova 1963, [D31]

1 d4 d5 2 c4 e6 3 Ac3 Fe7

Satranç rakibimizin yapmak istediklerini yaptırmama mücadelesidir. 1963 yılındaki unvan maçında Botvinnik’i dize getiren Petrosian, rakibinin Kabul Edilmemiş Vezir Gambiti’ndeki niyetlerini tahmin ederek, kendisi açısından sıkıntı çıkarabilecek 3…Fe7 hamlesini tercih ediyor.

4 cxd5 exd5 5 Ff4

Kullanılamaya g5-karesi haricinde fil için en etkili nokta.

5…c6 6 e3

Daha sonra inceleyeceğimiz partilerde, beyazların 6 Vc2 hamlesiyle …Ff5 gelişimini engellediğini göreceğiz. Ancak Botvinnik, rakip filin belirtilen gelişimine belki de kasten izin vermiştir.

6…Ff5 7 g4! (D)

8

 

 

 

 

 

 

Bu beklenmedik yaklaşımın temelinde elbetteki merkezdeki piyon yapısının durağan olması yatıyor. Beyazlar kanattaki piyon ilerleyişiyle alan kazanırken, aynı zamanda siyahları filinin yerini belirlemeye zorluyor.

7…Fe6

7…Fg6 hamlesinin niçin tercih edilmediğinin yanıtı somut varyantlarda görülebilir:
a) 7…Fg6 8 h4 Fxh4 9 Vb3 b6 10 Kxh4! (10 Af3 Ff6 11 g5 Fe7 12 Fxb8! {bu hamleyi unutmayın – benzer fikri Kasparov-Yurtaev partisinde de göreceğiz} 12…Kxb8 13 Ae5 Kc8 14 Axc6!+-) 10…Vxh4 11 Axd5!+-
b) 7…Fg6 8 h4 h5 9 g5 şah kanadındaki alan avantajı ve g8-atına yer bulma sorunu avantajı beyazlara verir.
c) 7…Fg6 8 h4 h6 9 Af3 Ad7 (bu varyant Caro-Kann Savunması’nı andırıyor) 10 h5 Fh7 11 Fd3 Fxd3 12 Vxd3 ve beyazlara bir kere daha üstünlükle.

8 h3

8 h4 Fxh4 9 Vb3 b6 10 Af3 Fe7 11 Fxb8 (bir kere daha Kasparov-Yurtaev partisindeki fikir) 11…Kxb8 12 Ae5 Fd7 13 e4 Kasparov’un belirttiği, Botvinnik’in 1970 yılında Spassky karşısında hazırladığı daha saldırgan plan.

8…Af6 9 Fd3 c5 10 Af3 Ac6 11 Şf1!

Orijinal tutum içinde böyle hamleler artık sürpriz sayılmamalı. Beyazlar şah kanadındaki ilerleyişleri destekleyebilecek h1-kalesini yerinde bırakırken, şahını yapay yoldan güvenlik altına alıyor. Bir kere daha vurgulamakta fayda var: böylesine amaçlı, ancak yavaş olan planlar yalnızca ve yalnızca merkezdeki yapının hareketli olmadığı durumlarda mümkün olabilir.

11…0–0 12 Şg2 cxd4 13 Axd4 Axd4 14 exd4 Ad7?!

Bir sonraki hamledeki geri dönüşü gördüğümüzde pozisyonda siyahlar açısından bir ilerleme sağlanamadığı gözlenir.

15 Vc2 Af6 16 f3 (D)

9

 

 

 

 

 

 

Böylece beyazlar merkezi e4-e5 karelerinin kontrolünü tam manasıyla sağlamış oldu.

16…Kc8 17 Fe5 Fd6 18 Kae1 Fxe5 19 Kxe5 g6 20 Vf2 Ad7 21 Ke2 Ab6 22 Khe1 Ac4 23 Fxc4 Kxc4

23…dxc4 hamlesiyle merkezdeki yapıda hareketlilik yaratma girişimi iyi olmazdı, çünkü 24 d5 ve takiben 25 Vxa7 üstünlük ibresini beyazlara verir.

24 Kd2 Ke8 25 Ke3 a6 26 b3 Kc6 27 Aa4!

Beyaz atın siyah fil karşısındaki en önemli avantajı, yapılan manevralarla sürekli olarak hedef değiştirebilmesidir. Burada at siyah-renkli c5-e5-f4 karelerine göz dikebileceği, hatta gidebileceği d3-hanesine doğru yol alıyor. Siyah filin ise e6-karesinde beklemekten başka yapabileceği bir şey yok.

27…b6 28 Ab2 a5 29 Ad3 f6 (D)

11

 

 

 

 

 

 

30 h4!

Şimdi amaçlanan, uygun bir anda g4-g5 sürüşünü gerçekleştirip, atın kullanımına siyah-renkli kareleri açmaktır.

30…Ff7 31 Kxe8+ Fxe8 32 Ve3 Ff7 33 g5 Fe6 34 Af4 Ff7 35 Ad3 Fe6 36 gxf6 Vxf6 37 Vg5! (D)

12

 

 

 

 

 

 

Siyah piyonlar, kendi filinin hareket kabiliyetini kısıtlamasının yanı sıra, konumları itibariyle siyah-renkli kareleri de kontrolsüz bırakmıştır. Bu durumu fark eden Botvinnik, 37…Vxd4? 38 Ae5 devamyolunun kendi lehine olduğu bilinciyle vezir kırışmasına giriyor. Satrançta bir avantajın, daha önemli bir diğer avantaja dönüştürülmek istenmesinin örneklerine sıkça rastlanır.

37…Vxg5+ 38 hxg5 a4 39 bxa4 Kc4 40 a5!

Materyal üstünlüğe sahip olan taraf, bu üstünlüğünden bir başka yeni üstünlük elde etmek için zaman zaman vazgeçebilir. Burada da amaçlanan, atın daha etkili c5-karesini kullanabilmesiydi.

40…bxa5 41 Ac5 Ff5 42 Şg3!

Sıra şahın aktifleştirilmesinde. Partinin geri kalanında Petrosian, eşitliği sağlamak adına mücadeleyi bir kale finaline taşır, ancak bu girişimi de yeterli olmaz ve Botvinnik unvan maçında beyaz taşlarla tek galibiyetini alır.

42…a4 43 Şf4 a3 44 Şe5 Kb4 45 Ad3 Kb5 46 Şd6 Şf7 47 Şc6 Fxd3 48 Kxd3 Kb2 49 Kxa3 Kg2 50 Şxd5 Kxg5+ 51 Şc6 h5 52 d5 Kg2 53 d6 Kc2+ 54 Şd7 h4 55 f4 Kf2 56 Şc8 Kxf4 57 Ka7+ 1–0

botvinnikkasparov

 

 

 

 

 

 

Kimilerine göre sıradan bir oyun denebilir, ancak Mikhail Botvinnik’in bu yaklaşımı 13. Dünya Şampiyonu Garry Kasparov tarafından daha sonraki yıllarda benimsenir. Zirveye çıkan yolunda, daha sonra da unvana sahipken Kasparov’un f3-e4 ilerlemesiyle birçok kazancı olduğunu biliyoruz. Kasparov-Beliavsky, Moskova 1987, Kasparov-Andersson, Belfort 1988 bu galibiyetler arasında öne çıkanlardan. Ancak şimdi f3-e4 ilerleyişinin engellendiği bir durumda Kasparov’un Botvinnik’in izinden nasıl gittiğine şahit olacağız.

Garry Kasparov – Leonid Yurtaev
Moskova 1981, [E48]

1 d4 Af6 2 c4 e6 3 Ac3 Fb4

İncelediğimiz 2inci oyunda da farklı bir açılış (Nimzo-Hint Savunması) karşımıza çıkıyor. Aslında açılıştan ziyade, oluşan yapının benzerlik taşıması önemli. Garry Kasparov da Botvinnik’in oyunlarından öğrendiklerini bu partide tahtaya yansıtacak. Hem de önemli benzerlikler kurarak…

4 e3

Rubinstein Devamyolu şeklinde adlandırılmış bu varyantta beyazlar c1-filinin çaprazını gönüllü olarak kapatır. Verilen bu karar arkasındaki temel motivasyon, beyazların olası …Fxc3 alışı sonrasında merkez üzerinde etkisi olacak birçok piyona sahip olmasıdır. Ancak elbetteki, siyahların vereceği tepkiye göre oyun farklı bir yola da sapabilir, dönüşebilir.

4…0–0 5 Fd3 d5

Siyahlar aslında son hamlesiyle önemli bir karar vermiş oldu. Diğer planlar arasında …d6-…e5, …c5, …b6 gibi piyon sürüşlerini içeren seçenekler bulunuyordu. 5…d5 hamlesiyle amaçlanan, merkez üzerinde etkisi olan çok sayıda piyona sahip beyazları e3-e4 sürüşünden kesin olarak alıkoymak olmalıydı. Ancak, bu hedefe bu kadar basit ulaşılabilinir miydi? Görelim…

6 cxd5 exd5 7 Age2!

d5-karesinde bir siyah piyon yer aldığında, e3-e4 ilerlemesini hayata geçirebilmek adına f-piyonunun yardımına ihtiyaç duyulur. Kasparov, atın e2-karesinden gelişimiyle merkez karşısında hemen bir baskı oluşturmayacağının farkında, ancak f-piyonu meselesi çok daha mühim.

7…Abd7 8 0–0 c6 9 f3 (D)

4

 

 

 

 

 

 

Beklendiği üzere…

9…c5 10 a3 cxd4!

Beyazların son hamlesiyle amaçladığı, olası …Fxc3 alışını bxc3 tepkisiyle karşılayıp d4-piyonunu sağlama almaktı. Ancak siyahlar rakibinin e3-e4 ilerlemesini hazırlayacak bu ‘tehlikeli’ planına yardımcı olmuyor, bunun yerine öncelikle d4-piyonunu alıyor, ki zorunlu olan 11 exd4 sonrasında e3-e4 ilerleyişi mümkün olmasın. 11 axb4?! şüphelidir, çünkü 11…dxc3 12 bxc3 sonrasında d4-piyonunun yokluğunda c5-e5 karelerinin kullanımı d7-atı için açılmıştır ve siyahlar yarı-açık c- ve e-dikeyleri üzerinden c3- ve e3-piyonlarını baskı altında tutabilir.

11 exd4 Fe7 12 Af4

At şimdi aktif bir rol üstlenmeye başlar: d5-piyonu karşısında baskı.

12…Ab8 (D)

12…Ab6 hamlesiyle d5-piyonunun sağlamlaştırılmasını sağlamak elbette mümkündü. Ancak Yurtaev, atın b6-karesinde parlak bir geleceği olmayacağı kanısındadır ve bu düşüncesine paralel olarak atını d4-piyonuna baskı kuracağı c6-karesine yönlendirmeyi tercih eder.

5

 

 

 

 

 

 

13 g4!

İşte Botvinnik’in etkisi bu! Unvan maçında Petrosian karşısındaki tek beyaz galibiyetinde Botvinnik’in uyguladığı planı çok iyi kavrayan Kasparov, aynı o karşılaşmada olduğu gibi stabil merkez yapısında bu türdeki piyon sürüşünün etkili olacağını fark ediyor. Burada birkaç amaç gözlenmektedir: g4-g5 sürüşüyle atı daha pasif bir noktaya sürüp d5-piyonunu zayıflatmak, şah kanadında alan kazanımı ve zaten hareket kabiliyeti kısıtlı c8-filini biraz daha sınırlandırmak. Yurtaev, taktik yollarla mücadeleyi sürdürmeye karar verir.

13…Fd6

Beyazlar henüz d5-piyonunu almaya elbetteki hazır değildi: 14 Afxd5 Axd5 15 Axd5 Fxh2+ ve takiben …Vxd5.

14 Şh1 Ke8?!

e8-karesini f6-atının kullanımından almak ne derece doğru, tartışılır. Ancak siyahlar 10…cxd4 hamlesine benzer …Fxf4 ara hamle olanağına güveniyor olmalıydı.

15 g5 Fxf4 16 Fxf4 Ah5 (D)

6

 

 

 

 

 

 

17 Fxb8!

Yazılarımızda defalarca değindiğimiz, taş değişimleri konusuna ilişkin güzel bir örnek. f4-fili, yalnızca c6-karesine yerleşerek d4-piyonu karşısında baskı oluşturmaya niyetlenen b8-atından çok daha etkili. Ancak taş değişimlerine karar verilirken, değişilen taşlardan ziyade, değişim öncesi ve sonrasındaki konumların kıyaslanması gerektiği Siegbert Tarrasch tarafından öğütlenmişti. Burada da beyazlar 17 Fxb8 alışı sonrasında 18 f4 sürüşünü tempolu bir şekilde uygulamaya koyarak inisiyatifi ele geçireceğini görmüştü.

17…Kxb8 18 f4 g6

Atı korumanın tek yolu.

19 Vf3 b6?!

Taktik savunma Yurtaev’in bu partide bel bağladığı yaklaşım. Ancak siyahlar rakibinin d5-piyonuyla ilgilenmekten daha önemli hedefleri olduğunu göremiyor. Öyle ya, d5-piyonu aslında g4-g5 sürüşü sonrasında bir nebze de olsa, zayıflamış beyaz şah için adeta bir şemsiye görevi görmektedir. Burada beyazın esas arzusu, şah kanadındaki piyon ilerlemelerine devam etmek ve tahtanın bu bölgesinde saldırı fırsatları kovalamaktır. Peki, siyahların hamlesini eleştirirken daha iyi bir seçenekten söz etmeyecek miyiz? 19…Ag7! f5-karesinden blokaj fikrini ortaya koyarak daha dirençli olabilirdi: 20 Axd5 Fg4! harika bir savunma olanağıydı (21 Af6+ Vxf6!). 20 Vxd5 Fe6 21 Vxd8 Kbxd8 varyantında siyahların d4-piyonuna uyguladığı baskı da oldukça makul savunma şansları vermektedir. Bir kere daha oyuna dönelim.

20 f5! Kb7 21 f6!

Rakip konum içinde bulunan gizli zayıflıklar karşısında izlenen temel strateji, zayıflığı tespit et, onu hareketsiz hale getir ve ona saldır şeklinde belirtilebilir. Burada beyazlar f-dikeyini kapatmak pahasına da olsa, h5-atını hareketsiz bırakır ve birkaç hamle içinde kendisine saldırmayı planlar.

21…Fe6 22 Kae1 Vd6 23 Ke5

Tıpkı Bovtinnik, öyle değil mi? Beyazlar burada siyah vezirin şah kanadıyla olan bağlantısını kesmeyi amaçlarken, asli hedefi olmasa da d5-piyonuna saldırıyor.

23…Kd8 24 Ve3!

Kasparov baştan sonra ince bir oyun ortaya koymuştur. Burada d1-h5 çaprazı filin kullanımı için boşaltılırken, aynı zamanda vezir de h6-karesine göz dikmeye başlamıştır.

24…b5 25 Fe2 b4 26 axb4 Kxb4 27 Fxh5 gxh5 28 g6! (D)

7

 

 

 

 

 

 

28…hxg6 29 Kxe6!

Darbe üstüne darbe. Yabancı kaynaklar böyle bir oyun karşısında ne derdi: ‘Kasparov in his element…’

29…fxe6 30 Vh6 Kb7

Yerinde bir terk kararı, çünkü 31 Vxg6+ Şf8 32 Kg1 varyantında mata çare yokken, 31 Vxg6+ Şh8 32 f7 Vf8 33 Vxh5+ Şg7 34 Kg1+ Şf6 35 Vh4 +-.

1–0

2009 yılında 16 Yaşaltı Satranç Olimpiyatı için Akhisar’a gittiğimizde, genç arkadaşların arasındaki konuşmalardan tutun da, antrenör arkadaşlarla yaptığımız sohbetler sırasında Kasparov’un Carlsen’le yaptığı işbirliğinin duyurusu ana gündemdi. Turnuvanın başında Kasparov, Karpov’la 1984 yılında yaptıkları unvan maçının 25. yılı anısına Valencia’da bir rapid-blitz maçta karşı karşıya geldiler. Kasparov’un beyaz taşlarla sürekli olarak Botvinnik’in sistemini uygulamasına şahit olmak enteresandı…

Garry Kasparov – Anatoly Karpov
Valencia (Rapid) 2009, [D31]

1 d4 d5 2 c4 e6 3 Ac3 Fe7 4 cxd5 exd5 5 Ff4 c6 6 Vc2

Botvinnik-Petrosian partisinde belirttiğimiz üzere, burada siyahların …Ff5 gelişimi engellenmek isteniyor. Siyahların filleri kırışma girişimiyle konumu sakinleştirmek istemesi doğal, ancak bu amaca ulaşmak çok da kolay olmayacak.

6…Fd6 7 Fxd6 Vxd6 8 e3 Ae7 9 Fd3 Ad7 10 Age2

Kasparov rakibin kurulumu farklı olmasına karşın, atını e2-karesinden geliştirmeyi tercih ediyor.

10…h6 11 0–0 0–0 12 a3

Bir azınlık hücumu hazırlığı mı?

12…a5 13 Kad1

Pek değil. Beyazlar f3-e4, ya da doğrudan e4 sürüşü sonrasında hassaslaşabilecek olan d4-piyonunu sağlamlaştırıyor.

13…b6 14 e4! dxe4

Karpov, konumda e4-e5 ve takiben f4-f5 sürüşlerine izin verilmemesi gerektiği düşünceleriyle, tempo kaybını göze alarak 14…dxe4 oynadı. Ulaşılan konumdaki dinamik imkânlar, Kasparov’un en başarılı olduğu türden bir pozisyona işaret ediyordu.

15 Axe4 Vb8 16 A2c3 Fa6?!

Kötü fili, d3-karesindeki etkili beyaz fille değişme düşüncesi mantıklı. Fakat kırışma sonrasında beyaz taşların aktifliği, siyah vezir ve kalenin olumsuz konumları ve d7-atı karşısındaki baskı üstünlüğü beyazlara verecektir.

17 Fxa6 Kxa6 (D)

13

 

 

 

 

 

 

18 d5!

Aktif taşlara sahip olan tarafın konumu açması doğal bir sonuç.

18…Axd5 19 Axd5 cxd5 20 Kxd5 Ka7 21 Vd2 Ac5 (D)

14

 

 

 

 

 

 

 

22 Af6+!

Kasparov’un aktif satrancı bırakalı 4 yıl geçmişken böyle bir feda yaptığını görmek, sevenlerini sevindirmiş olmalı. Elbette ki siyah taşlar şah kanadını bu kadar yalnız bırakmışken, böyle bir feda Kasparov için çocuk oyuncağı gibidir.

22…gxf6 23 Vxh6 f5 24 Vg5+ Şh8 25 Vf6+ Şg8 26 Kxf5 Ae4 27 Vh4 Ke8 28 Kh5 f5 1–0

Kasparov maçın bir diğer mücadelesinde de benzer stratejiyi uygulamaya karar verir. Hatta, uygun zamanda yapılan vezir kırışması, oyunu Botvinnik-Petrosian partisine daha da çok benzetir.

Garry Kasparov – Anatoly Karpov
Valencia (Rapid) 2009, [D31]

1 d4 d5 2 c4 e6 3 Ac3 Fe7 4 cxd5 exd5 5 Ff4 c6 6 Vc2 Fd6 7 Fxd6 Vxd6 8 e3 Ae7 9 Fd3 g6

Bu noktaya kadar aynı şekilde ilerleyen oyunda siyahlar bu defa vezir-fil bataryasının etkisini …g7-g6 sürüşüyle kırmak istedi. Kasparov kendi planını uygulamaya devam eder.

10 f3 Ad7 11 Age2 0–0 12 0–0 c5 13 Vd2

Anlaşılan o ki, beyazlar vezirin yarı-açık c-dikeyinde rahatsız edilmesini istemiyor ve olası e3-e4 sürüşü sonrasında hassaslaşabilecek d4-piyonunu biraz daha güçlendirmek istiyor.

13…a6 14 Kad1 cxd4

Böylece oyun önceki örnekleri andırır bir şekle girdi.

15 exd4 Af6 16 g4! (D)

15

 

 

 

 

 

 

Benzerlikler bize doğru planları kurma noktasında her zaman yardımcı olur.

16…Şg7 17 Vf4

Botvinnik’in vezir kırışması sonrasında siyah-renkli kareler nasıl zayıf kaldıysa, Kasparov da burada benzer bir üstünlük elde etme peşinde.

17…Kd8 18 Kfe1 b5 19 Vxd6 Kxd6 20 Af4 Şf8 21 h4!

Beyazlar oyundaki kontrolünü sistemli bir şekilde arttırırken, siyahların en ufak bir karşıoyun fırsatı bulamazken görmekteyiz.

21…Fd7 22 Şf2 Ae8 23 Kc1 Kc8 24 a3 Ac7 25 Ace2 Kb6 26 Kc5

Böylece siyahların konumunda yeni bir zayıflık olan c5-karesi işlenmektedir. Siyahların acı sonu beklemekten başka yapabileceği bir şey yok.

26…Ae6 27 Axe6+ Fxe6 28 Kec1 Şe8 29 Af4 Şd8 30 b4 Ka8 31 h5 Kd6 32 Fe2 g5 33 Ad3

1–0

Günümüz Dünya Şampiyonu Magnus Carlsen, Kasparov’la 1-1.5 yıl süren işbirliği süresince birçok şey öğrendiğinden söz eder. Her iki oyuncunun açılışlar konusundaki yaklaşımları çok büyük farklılıklar gösterse de, Carlsen’in efsanevi şampiyondan önemli fikirler öğrendiğini aşağıdaki parti kanıtlar nitelikte. Kasparov’un Karpov karşısındaki oyunlarıyla, Carlsen’in aşağıdaki partisi arasında yalnızca 15 gün olduğunu da belirtelim.

kasparovcarlsen-crop

 

 

 

 

 

Magnus Carlsen – Dmitry Jakovenko
Nanjing 2009, [D31]

1 d4 d5 2 c4 e6 3 Ac3 Fe7 4 cxd5 exd5 5 Ff4 c6 6 Vc2 Fd6 7 Fxd6 Vxd6 8 e3 Ae7 9 Fd3 b6

Karpov’un 9…h6 ve 9…b6 hamleleri üzerine bir gelişim denemesi. Carlsen’in tepkisi, Kasparov’un Age2 fikri yerine Botvinnik’in Af3’ü olur.

10 Af3 Fa6 11 0–0 Fxd3 12 Vxd3 Ad7 (D)

16

 

 

 

 

 

 

Beyaz taşların daha etkin noktalarda bulunması ve siyah şahın henüz rok yapmamış olması hafif de olsa üstünlüğü beyazlara verir. Ancak bildiğimiz üzere gelişim üstünlüğü kaygan bir üstünlüktür ve gereken vakitte değerlendirilmezse hızla yok olabilir. Carlsen rok yapmamış şah karşısında uygulanan temel bir strateji olan konumu açma planını uygulamaya koyar. Elbetteki somut taktik varyantlar yardımıyla.

13 e4! 0–0

Peki, Jakovenko niçin 13…dxe4 alışına girip, d4-piyonunun izole kalmasından faydalanmak istemedi? Bir bakalım:

13…dxe4 14 Axe4 Vd5 (D)

17b

 

 

 

 

 

Siyahlar açısından neredeyse her şey yolunda görünüyor. Ancak neredeyse

15 Va3!

Bu etkili hamle sonrasında siyahlar çaresiz kalır. Örneğin;

a) 15…Vxe4 16 Kfe1 +-
b) 15…Af5 16 Kfe1 0-0-0 17 Vxa7 beyazlara açık bir üstünlükle.
c) 15…c5 16 Kfe1! 0-0 (16…cxd4 17 Af6+!+-) 17 dxc5 +-
d) 15…0-0 16 Ac3! (16 Vxe7?! Kfe8!=)

İşte bu somut varyantlar sebebiyle Jakovenko o engellenmek istenen e4-e5 ve takiben f4-f5 planına izin vermek zorunda kalmıştı.

14 e5 Ve6 15 Kae1

Beyazlar taşlarını üstünlük iddiasında bulunduğu şah kanadına taşıyor.

15…Kfe8 16 Ah4

f-piyonunun önü ilerlemesi için boşaltılmalı.

16…Ag6 17 Axg6

17 Af5 hamlesinin tercih edilmemiş olması ilk bakışta hayretle karşılanabilir. Ancak bir kere daha somut taktik varyant, genel ilkelerin önünde yer alır: 17…Af4 18 Vb1 g6 19 Ad6 Vg4 ve beyaz şah karşısındaki ciddi baskı eşitliği sağlar.

17…Vxg6?!

Beyazların planı f4-f5 iken 17…hxg6 hamlesinin tercih edilmemesi oldukça enteresan.

18 Vd2!

Saldırı planı taşırken vezirlerin kırışılmaması gerektiği bir başka Botvinnik ilkesi değil miydi?

18…Af8 19 f4 Vf5 20 Ad1

Blokajı ortadan kaldırmanın doğru yolu. 20 h3 h5 21 Ve2 h4 örnek bir savunma girişimidir.

20…f6 21 Ae3 Vd7 22 Vd3 fxe5 23 dxe5 Ae6 24 f5 (D)

18

 

 

 

 

 

 

İlerlemiş e5-f5 piyonlarının etkisini gösteren, güzel bir diyagram.

24…Ac5 25 Vd4 Ae4 26 Axd5

Açmazdan faydalanan Carlsen piyonu alır. Ancak siyahlar doğru savunmayı bulabilseydi, kendisini daha çetin bir sınav beklerdi.

26…Vxd5

Oyunsonu becerisi tartışılmaz olan Carlsen karşısında piyon geri çift kale finaline girmek ne derece doğru, tartışılır. Ayrıca burada siyahların 26…Ac5 gibi ilginç bir fikirle bu defa beyazları açmaz sıkıntısına sokma şansı bulunuyordu: 27 f6 Ked8 28 e6 Axe6 29 f7+ Şf8 30 Ve4 Vxd5 31 Vxh7 ve karmaşık bir konumla.

27 Vxe4 Kad8 28 e6 Vxe4 29 Kxe4 Kd6 30 g4 Şf8 31 g5

Siyah şah f8-karesine geldiğinde …g7-g6 sürüşüyle f5-g4 piyon zincirini zayıflatma şansı kalmadığından Carlsen korkusuzca piyonlarını ilerletiyor. Gerisi kendisi için yalnızca teknik bir meseleden ibarettir.

31…Şe7 32 Şg2 Kd5 33 Şg3 Şd6 34 h4 c5 35 f6 gxf6 36 gxf6 Kd3+ 37 Şh2 Kd2+ 38 Şh1 1–0

Kasparov bir röportajında kendisinin yeni nesil satranç oyuncularıyla Botvinnik, Smyslov gibi tarihi figürler arasındaki köprü olduğundan söz etmişti. My Great Predecessors adlı 5 ciltlik dev çalışmasıyla bu görevini hakkıyla yerine getiriyor. Bu yazımızda anlatılanlar, efsanevi şampiyonun sözlerinin doğruluğunu kanıtlar nitelikte. Botvinnik’ten Kasparov’a, Kasparov’dan Carlsen’e. Acaba Carlsen uzun yıllar sürmesi beklenen satranç kariyerinde ortaya koyduğu/koyacağı fikirleri kime aktaracak, kim bilir?

Yararlanılan Kaynaklar:
* Garry Kasparov on My Great Predecessors II
* Garry Kasparov on Modern Chess IV
* ChessBase.Com
Websitesi

Facebook'da paylaş