Analiz: Soğukkanlı Savunma

78. Tata Çelik Turnuvası, arkasında birçok harika oyun bırakarak sona erdi. “Futbol 90 dakika süren ve sonunda Almanlar’ın kazandığı bir oyundur” sözünde vurgulandığına benzer, kazanan bir kez daha Dünya Şampiyonu Magnus Carlsen oldu. Bu yazımızda göz alıcı oyunlara yer vermektense, etkileyici bir savunma ve karşı-saldırı örneğini sizlerle paylaşmak istedim. Adams’ın planlı oyununun, ilk başta korkutucu görünen bir saldırıyı nasıl etkisizleştirdiğini görmek benim adıma gerçekten de öğretici bir ders niteliğindeydi. Dilerim siz de bana katılırsınız.

karjakinadams

Sergey Karjakin – Michael Adams
78. Tata Çelik Satranç Turnuvası, Wijk aan Zee 2016, [A45], (Ataman)

1 d4 Af6 2 Ff4 (D)

adams1

“Teoriden kaçıp, satranç oynamak”. Geçmiş şampiyonlar Kasparov ve Kramnik’le kıyaslandığında, Carlsen’in açılış teorisine çok da fazla katkısı olmadığı iddia edilmekte. Ortaya konan yeni fikirler ile teorik yeniliklerin sayısı açısından bu düşünce kısmen doğru olabilir. Ancak fikrimce, Carlsen’in satranç dünyasına bambaşka bir katkısı oldu: kendisi oyunlarında her zaman açılış safhasının oyunun yalnızca önemli bir bölümü olduğunu ve mücadelenin sonuna kadar sürdürülmesi gerektiği düşüncesini savundu. Satrançtaki erken yıllarından itibaren, açılışlara olan hâkimiyeti ile tanınan Sergey Karjakin, biraz Adaylar Turnuvası öncesinde açılışlarını saklamak, biraz da konumsal unsurların öne çıktığı uzun bir mücadeleye soyunmak adına 2 Ff4 hamlesini tercih etmiş olmalıydı.

Bir diğer Rus büyükusta, Alexander Grischuk, benzer 1 d4 d5 2 Ff4 açılışını, 1 e4 e5 2 Fc4 açılışıyla esprili bir dille kıyaslayarak, “Fil Açılışı, ama doğru olan!” şeklinde nitelendirmiştir.

2…d5

e5-karesinin kontrolünü henüz 2nci hamlede rakibe teslim etmek herkesin seçimi olmaz. Ancak siyahlar da karşılık olarak e4-karesi üzerinde söz sahibi olacak.

3 e3 e6 4 Af3 c5

Vezir piyonu açılışlarında, c7-piyonunun önünü tıkamamak adına, …c7-c5 sürüşüne atın gelişiminden önce yol verilir. Böylelikle d4-karesi üzerindeki baskı da arttırılmış olur.

5 c3 Ac6 6 Abd2 Fd6

e5-karesi üzerindeki kontrole meydan okumanın belki de ilk adımı. Beyazlar herhangi bir girişimde bulunmadığı takdirde siyahlar …Vd8-e7 ve akabindeki …e6-e5 sürüşüyle inisiyatifi ele geçirebilir.

7 Fg3

Beyazların elinde doğrudan 7 Ae5 oynamak gibi bir seçeneği daha vardı. Bu durumda mücadelenin odak noktası e5-karesindeki atın yerini sarsmak olacaktı: 7…Vc7 8 Adf3 Ad7 9 Fb5 (ortaya konan açmaz sayesinde e5-atı henüz ortadan kaldırılamıyor) 9…0-0 10 Fxc6 bxc6 11 0-0 f6 (nihayet!).

7…0–0 8 Fd3 b6

Kritik bir karar: siyahlar niçin 8…Ve7 hamlesini tercih etmedi? Öyle ya, filin fianchetto gelişimi sonrasında henüz çok da etkili olamadığı görülmekte. Tahminimce, siyahlar rakibinin olası dxc5 ve takiben e4-sürüşü fikrinin etkisini kırmak istemişti: 8…Ve7 9 dxc5 Fxc5 10 e4 dxe4 11 Axe4 Axe4 12 Fxe4 Kd8 13 Vc2 h6 14 0-0 ve beyazlara hafif bir üstünlükle. 8…b6 hamlesi sonrasındaysa, 9 dxc5 alışı artık 9…bxc5 hamlesiyle yanıtlanabilecektir: 9 dxc5 bxc5 10 e4 Fxg3 (h-dikeyinin açılması henüz büyük bir problem yaratmıyor) 11 hxg3 h6 ve siyahlar merkezdeki kompozisyonunu muhafaza eder.

9 Ae5 Fb7 10 f4 (D)

Biraz Taş Duvar, biraz Pillsbury! 2 Ff4 hamlesinden sonra beyazların konumsal bir mücadeleye soyunduğu iddiasında bulunmuştuk. Ancak gelişmeler durumun bundan ibaret olmadığını gösteriyor. Merkezi olabildiğince kapalı tutmaya çalışan beyazların nihai amacı şah kanadında etkili bir kanat saldırısı düzenlemek. Öyle ya, siyahların c8-fili ancak bir seyirciyken, d3-fili ve e5-atı gibi bazı önemli hafif taşlar Karjakin’in fikrini daha da tehlikeli kılmakta.

adams2

Hangimiz tehlikeli bir saldırının hedefi olmadık ki? İngiliz büyükusta açılış safhasında çok mantıklı hamleler ortaya koymuş olmasına karşın, tehditkâr bir hücum planının hedefinde. Bu gibi hallerde yapılması gereken, soğukkanlılığı kaybetmeden dirençli bir savunma planı kurmakta yatıyor. Taşlar hangi karelerde etkili olur, rakip taşların baskısı nasıl etkisizleştirilebilir gibi sorulara yanıt bulmak gerekir.

10…Ae7!

İşte etkili bir yeniden gruplama! Siyahlar atını önce f5-, sonra da d6-karesine manevralandırıyor. Böylece f5-karesi savunulmuş olacağı gibi, e4-karesi üzerindeki kontrol de en üst noktaya taşınabilecek.

11 Vf3 Af5

Plana devam. Anlaşılan o ki siyahlar 12 Fxf5 alışı sonrasında piyon yapısının bozulacak olmasından pek de çekinmiyor.

12 Ff2

Yine de 12 Fxf5 exf5 sonrasında ne olurdu, bir bakalım:

a) Beyazlar etkili hücum silahı beyaz-renkli filini yitirirdi.
b) Siyahlar e4-karesi üzerinde tartışılmaz bir kontrole sahip olurdu.

Ancak siyahların …Ae4 fikrini kesmek adına 13 Fh4 rahatsız edici olmaz mıydı? İşte size modern satranç: 13…Ve8!? 14 Fxf6 gxf6 (D)

adams2analiz-crop

Triple piyonların yanı sıra siyah şah da çok rahat sayılmaz. Yine de konum fil çifti avantajı, e-dikeyinin kontrolü ve beyaz şahın ortada kalması (15 Ad3 cxd4 16 cxd4 Vb5!) sebebiyle siyahlar açısından iyidir. Dr. Tarrasch, böylesine bir pozisyon değerlendirmesi için ne derdi acaba?

220px-Tarrasch_72

Durumdan pek de olumlu söz etmeyeceğine bahse girebilirim!

Oyuna dönelim. Beyazlar daha çok g-piyonunun önünü boşaltmak adına filini geri çekmiş olmalıydı. Çünkü kapalı konumlardaki kanat saldırıları, genellikle piyonların öncülüğünde gerçekleştirilir. Öyleyse fikir g2-g4-g5!

12…Fe7

Kaybedecek vakit yok. En başta ortaya konmuş olan planın parçası olarak, d6-karesi atın kaçışı için boşaltılıyor.

13 g4 Ad6 (D)

adams3

Tarafların karşılıklı şanslara sahip olduğu keskin bir konuma ulaşıldı. ‘İlk yumruğu kimin atacağı’nı birazdan göreceğiz.

14 g5 Afe4 15 0–0–0

Siyahların ‘oyun alanı’ vezir kanadıyken, şahı merkezde bırakmamak adına bu bölgeye göndermenin ne derece doğru olduğu tartışmalı.

15…c4!

En iyi savunma karşı saldırı olduğundan, taarruz başlatılıyor.

16 Fc2?!

Tarafların ters kanatlara rok atmış olduğu hallerde en küçük bir zaman kaybına dahi tahammül edilemezken, Karjakin’in fili muhafaza etmeye çalışması çok fazla tempo kaybına sebep olacak. Adams, ‘En Passant’ adlı röportajlar serisine oyunla ilgili konuşurken, Karjakin’in somut saldırgan girişimlerde bulunulması gereken bir konumda fazla incelikli oynamaya çalışarak çok fazla vakit kaybettiğini düşündüğünü söylemişti.

Gerçekten de öyle! Daha iyi bir seçenek olan 16 Fxe4 dxe4 17 Vg2 b5 18 h4 b4!? (şaha giden hatları açmak adına) 19 cxb4 a5! 20 b5 c3! görece belirsiz bir konum yaratırdı.

16…b5 17 Vh3 b4! (D)

adams4

Hatların açılmasını sağlıyorsa, bir piyon fedasını göze almak çok da zor olmaz: 18 cxb4 a5!. Bu durumun oluşmasını arzu etmeyen Karjakin c3-karesi karşısındaki baskıyı ortadan kaldırmak adına siyah atı alır.

18 Axe4 dxe4 19 Fe1

Böylece olası …bxc3 alışı Fxc3 tepkisiyle yanıtlanabilecek.

19…Fd5?!

e1-fili a5-karesini de kontrol altında tuttuğundan, …b4-b3 sürüşünü hazırlayan bu hamle belki de şüpheliydi: 20 cxb4 Vc7 (artık 20…a5 olmaz, çünkü 21 bxa5 sonrasında hatlar bu kez açılmıyor) 21 Fc3 Ab5 22 a4 a5! (çok kuvvetli bir taş fedası) 23 axb5 axb4 24 Şd2 (şahı güvenlik altına almak adına taşı geri vermek zorunlu) 24…bxc3+ 25 bxc3 Ka3 ve bir kere daha karmaşık bir konumla.

Fakat Karjakin karşısına çıkan bu fırsatı, saldırıya maruz kalınan bölgede oynamamak gibi genel bir değerlendirme sonucu reddeder. Hâlbuki somut analizler soyut değerlendirmelerin önünde değil miydi?

20 Kg1?

Bu hatanın ardından inisiyatif siyahlara geçecek ve tek taraflı bir mücadeleye tanık olacağız. Beyazların hücumunun bir türlü aşama kaydedememesi siyahların her hamlesinin tehditler eşliğinde gelmesinden kaynaklanıyor.

20…b3! 21 axb3 cxb3 22 Fb1 f5

Her ne kadar bilgisayar motorları geçerken alma (hayır, Adams’ın katıldığı röportajı kastetmiyorum) sonrasında g-dikeyinin açılacak olmasından dolayı bu sürüşü beğenmese de, Adams’ın taşlarını nasıl konumlandıracağına çoktan karar vermiş olduğuna inanıyorum. Bir kere daha f5-karesini kullanacak olan at (ki kendisinin yeri sarsılamaz!), beyazların her türlü hücum olanağını bertaraf edecek.

23 gxf6 Fxf6 24 Kg4?!

g4-karesini at kullansa daha iyi olmaz mıydı?

24…Af5! (D)

adams5

Saldırıyı güzel bir şekilde sonlandırarak. e3-piyonu karşısında ortaya koyduğu baskının yanı sıra, siyah at hassas olması muhtemel g7-karesini sağlamlaştırırken, h4-karesine de göz kulak olarak g4-kalesini adeta domine ediyor. İdeal taş yerleşimi derken bunu kastediyordum. Artık siyahların saldırısı başlayabilir.

25 Şd2

Panik modu: beyazlar saldırı başlamadan ‘olay mahalli’nden uzaklaşmaya çalışıyor.

25…Va5! 26 Şe2 Fxe5! 27 dxe5

Kalite kazanan 27 fxe5 Fc4+ 28 Şd2 Va1 29 Şc1 Fd3 varyantı da beyazlar için iyi olmazdı.

27…Kad8

d-dikeyi açılınca kalenin bu kareyi değerlendirmesi çok doğal.

28 Şf2 Va1

Aslında şahın şah kanadına doğru olan yolculuğunun en önemli handikapı b2-piyonunu zayıf bırakmasıydı. Siyahlar da rakibinin şah kanadında herhangi bir karşı oyun düzenleme ihtimali olmadığından, vezirini tahtanın en köşesinde konumlandırarak bu narin piyona saldırıyor.

29 Fd2 Fc4

Fikir d-dikeyinde açmaz. Böylece 27…Kad8 hamlesi de mantıklı oluyor.

30 Vh5 Vxb2

Şimdi çifte açmaz oluştu.

31 Şe1 Kxd2! (D)

adams6

Bu güzel mücadeleye şık bir son (32 Kxd2 Vc1+ 33 Kd1 Vxe3#).

0–1

Satranç mücadelesinde oyunlarımızı her zaman harika bir açılış hazırlığıyla, teorik bir yenilikle, muhteşem bir hesaplamayla, ya da nefes kesen bir fedayla kazan(a)mayız. Saldırıda karşılaşılan unsurlar kadar göz alıcı olmasa da, savunma da satranç oyununun çok önemli bir parçası. Savunmanın önemini yadsımadan çalışmalarımızı sürdürmekte fayda var.

Yararlanılan Kaynak: www.tatasteelchess.com

Facebook'da paylaş