Analiz: Polgar’ın Başyapıtı

Yeni websitemizle birlikte, oyun incelemelerine daha sık yer vereceğimizden söz etmiştik. İlk paylaşımımızda, 40. Satranç Olimpiyatları’nda tanışma fırsatı bulduğumuz, kitabı dünyada ilk kez bizlerin düzenlediği imza gününde satranç severlere sunulan kadın satrancının efsane ismi GM Judit Polgar’ın bir partisini incelemeye çalışacağız.

polgar

 

 

 

 

 

 

 

 

GM Judit Polgar, Satranç Olimpiyatı’ndaki kitap standımızda düzenlediğimiz imza gününde…

Kuvvetli rakibi GM Alexei Shirov karşısında korkusuzca konumu keskinleştiren Macar büyükusta, Sicilya Savunması konumlarında e5-karesinin öneminin ne denli büyük olabileceğini bizlere gösterdi.

Alexei Shirov – Judit Polgar
Tematik Turnuva (Sicilya Savunması), Buenos Aires 1994, [B54]

1 e4 c5 2 Af3 e6 3 d4 cxd4 4 Axd4 Ac6

Sicilya Savunması, Taimanov Varyantı. Merkezdeki siyah piyonların d6-e6 karelerine yerleşmesi durumunda oyun Scheveningen konumlarına dönüşebilir.

5 Ac3 d6 6 g4!?

Karpov’un 1985 yılında Kasparov karşısındaki Dünya Şampiyonası Maçı’nın 14. partisi öncesinde çok da dikkat çekmemiş bir girişim. Keres Atak varyantındaki benzer bir şekilde (Keres Atak’ta siyahların vezir kanadındaki atından önce g8-atını f6-karesine geliştirdiği gözlenir), beyazlar şah kanadında piyon sürüşleriyle saldırgan bir tutum sergiliyor. Ancak ilerleyen piyonların gerisindeki karelerde bazı zayıflıklar görülme riski de bulunmaktadır.

6…a6 7 Fe3 Age7

Gelişimin farklı kurgularda gerçekleşmesi, elbette mümkündü. Ancak siyahların atını g5-sürüşü karşısında tempo kaybedebilecek f6-karesinden geliştirmek istememesi doğal olarak karşılanmalı.

8 Ab3

Beyazlar da rakibinin alan sıkıntısından …Axd4 hamlesiyle kurtulma düşüncesini, kendi atını şimdilik merkezden uzaklaştırarak engelliyor. Öyle ya, 8 Ve2 gibi 0-0-0 fikrini hazırlamak …Axd4 ve takiben …Ac6 ile yanıtlanabilecekti. Bu durumda siyahlar şimdilik ‘işlevsiz’ olan atların yarattığı alan sıkıntısından büyük ölçüde kurtulmuş olurdu.

8…b5 9 f4 Fb7 10 Vf3 (D)

Görünüşe göre her şey beyazların planları doğrultusunda gelişmekteydi: bir sonraki hamledeki 0-0-0 ile şah güvenlik altına alınacak ve daha sonra da şah kanadında yapılacak piyon sürüşleriyle merkezde kalmış olan siyah şah sıkıntıya sokulacaktı. Ancak Sicilya Savunması’nın birçok varyantında gözlenmesiyle artık tematik olarak nitelendirebileceğimiz piyon sürüşü, Polgar’a atıyla çok etkili bir şekilde değerlendirebileceği e5-karesinin kontrolünü verecekti.

diyagram1
 

 

 

 

 

 

 

10…g5!

Bilindik, ancak burada atın e5-karesine tempoyla yerleşmesi sayesinde daha da etkili olan bir sürüş.

11 fxg5

Partiyi incelerken acaba beyazlar e6-karesini baskı altına almaya çalışacağı 11 f5 hamlesinin etkilerini de düşünmüştüm. Ancak bu durumda b7-filinin büyük çapraz üzerindeki etkisi, üstünlük ibresini siyahlara çevirirdi: 11 f5 Ae5 12 Vg2 (e4-g4 piyonlarına göz kulak olabilmek adına) 12…b4! 13 Aa4 exf5 14 gxf5 Axf5 ve siyahlar üstündür. Vakit kaybetmeden 11 0-0-0 atma düşüncesi de siyahlara siyah-renkli kareler üzerinde güzel bir oyun verir: 11 0-0-0 exf4 (bir kere daha e5-karesini atın kullanımı adına boşaltarak) 12 Fxf4 Ag6 13 Ac5!? Vf6 ve karşı oyunla.

Oyundaki hamleyle beyazlar en azından f-hattı üzerinde baskı oluşturmayı ‘hayal etmiş’ olabilir, ancak bu düşünce tam manasıyla bir ütopya olarak kalacaktır.

11…Ae5 12 Vg2 b4

e4-karesi başta olmak üzere, merkez kareler üzerinde etkisi olan atı bulunduğu noktadan uzaklaştırmak önemlidir.

13 Ae2 h5!! (D)

diyagram2
 

 

 

 

 

 

 

Bu olağanüstü kuvvetli hamlenin amacı, f5-karesinin kullanımını diğer at için hazırlamak adına g4-piyonuna baskı kurmaktı. Evet, beyazlar 14 gxh5 hamlesiyle devam etmek zorunda değil. Ancak 14 gxh6 alışı da siyahlara oldukça dinamik bir konum verirdi: 14 gxh6 Fxh6 15 Fxh6 Kxh6 16 0-0-0 A7g6 ve belirsizlikle.

14 gxh5 Af5!

Atlardan oldukça etkileyici bir performans. Merkezde yaşanması muhtemel bu tehlikeler mevcutken, materyal denge ancak ikincil (belki de üçüncül!) derecede öneme sahip olabilir.

15 Ff2 Vxg5!

Bu defa oyuna hızla giren f3-karesinin zayıflığı sayesinde siyah vezir oluyor: 16 Vxg5 Af3+ 17 Şd1 Axf5 ve siyahlar tahtaya iyi yerleşmiş taşları sayesinde açık bir üstünlüğe sahipti. Beyazların henüz 6. hamlesinin ardındaki notlarda “…Ancak ilerleyen piyonların gerisindeki karelerde bazı zayıflıklar görülme riski de bulunmaktadır.” İfadesini kullanmıştık. Ortaya koyduğumuz varyant bu sözümüzün adeta canlı bir kanıtıdır.

16 Aa5? Ae3! (D)

diyagram3
 

 

 

 

 

 

 

Kötü hamleler yalnızca tek başlarına gelmezler. Şimdi 17 Vxg5? Af3#, ya da 17 Fxe3 Vxe3 18 Axb7 Af3 varyantları beyazları ciddi anlamda sıkıntıya sokmaktadır.

17 Vg3 Vxg3 18 Axg3 Axc2+ 19 Şd1 Axa1 20 Axb7 b3!

Feda edilen tüm materyali fazlasıyla toplamasının ardından, siyahların dikkat etmesi gereken yegâne durum a1-atının düşmemesini sağlamaktı. 20…b3 sürüşü de tam da bu amaca hizmet etmektedir.

21 axb3 Axb3 22 Şc2 Ac5 23 Axc5 dxc5 24 Fe1 Af3 25 Fc3 Ad4+ 26 Şd3 Fd6 27 Fg2 Fe5 28 Şc4 Şe7 29 Ka1 Ac6 (D)

diyagram4

 

 

 

 

 

 

 

 

Mücadelede yaşananları özetler şekilde, siyahlar son konumda da e5-karesinin kontrolünü vurguladı. Polgar’dan harika bir ev hazırlığı gösterisi!

0–1

Yararlanılan Kaynak: The Mammoth Book of World’s Greatest Chess Games (Burgess, Nunn ve Emms)

mammoth
 

 

 

 

 

Facebook'da paylaş