Analiz: Perde Arkası

Günümüz satranç dünyasında, ustaların zaman zaman kısa beraberlikler yapmaları, çoğu zaman ‘izleyici’ konumundaki biz amatörlerin canlarını sıkar. Yapılmış yirmi küsur hamlenin ardından tarafların hızla el sıkışıp salondan tebessümle ayrılmaları, izleyiciler açısından birçok defa rahatsız edici bir davranışa dönüşmüştür. Neticede tahta başında ‘birbirlerinin düşmanı’ olan bu oyuncuların, oyun biter-bitmez, aniden dostane görüntüler vermesi bir samimiyetsizlik ifadesi değil midir? Zaman zaman öyle, hiç şüphesiz.

mf

 

 

 

 

 

 

 

“Bilge olan Ay’ı işaret ettiğinde, aptal parmağa bakar…” – Konfüçyüs

Ancak bazen de oyuncuların mücadele sonrasında yapmış oldukları analizlere tanık olmak, aslında izleyicilerle oyuncular arasındaki görüş farkını ortaya koyar. Bilgisayar yardımıyla ilk bakışta çok kolay görünebilecek olan bariz hamlelerin bile, ne denli önemli kararlara ve somut varyantların analizlerine dayandığına şahit olmak gerçekten de inanılmazdır.

ms

 

 

 

 

 

 

 

Birkaç gün önce, günümüz ‘veteran’ büyükustalarından GM Matthew Sadler’ın Twitter hesabında (@gmmds) çok ilginç bir diyagrama yer vermesine rastladım. Pozisyonun ardında şöyle bir ifade yer almaktaydı: “Geller-Horowitz, SSCB-ABD 1954 maçından güzel bir devamyolu. Siyahlar rakibin tehditlerinden xxx varyantıyla kurtuluyordu!” Gizemli ‘xxx’ varyantını anlayabilmek için önce oyunun bütününe bakalım…

Ters kanatlara rok atılmış olan, standart bir Dragon Sicilyası. Tarafların mücadele sırasında yapmış oldukları karşılıklı hatalar ve her şeyin sıradan olduğu bir beraberlik. Ayrıyeten, pozisyonun oyunun hiçbir noktasında oluşmadığı da vurgulanmalı. Tüm bu sığ ifadelerde bulunurken, acaba yazımızın konusunu oluşturan ve mücadelenin de en güzel tarafını barındıran ‘şaheser’i kaçırıyor muyuz? Bu sorunun yanıtı için, en azından bir ipucu için, GM Sadler’ın sunduğu diyagrama bakmalıyız. Ancak olayları daha iyi kavrayabilmek adına önce oyunda hiç gerçekleşmemiş olan diyagrama nasıl ulaşılabileceğini keşfedelim. 21. hamle ve sıra beyazlarda:

0

 

 

 

 

 

 

 

 

Beyaz taşlarla oynayan Geller bu noktada, b4-piyonunu alıp, tehdit altındaki b3-filine c4-karesinde güvenli bir kaçış hanesi açabilmek için etkili filinden 21 Fxf6 alışıyla (ve takiben 22 Kxb4) vazgeçti. Peki beyazlar bunun yerine, kendisi için daha iddialı görünen 21 Vh6!? (D) hamlesiyle sert bir tehdit (mat) ortaya koysaydı ne olurdu?

0b

 

 

 

 

 

 

 

 

Şimdi aniden 22 Vh8+! Fxh8 23 Kxh8+ Şg7 24 K1h7# tehdidi belirmektedir ve siyahların kurtulmak için somut bir şeyler bulması gerekir.

21…Fxh6

Korkunç vezire tahammül etmek mümkün değil.

22 Kxh6 g5!

g6-karesine bir kaçış karesi açmak tek çare. Şimdi beyaz kalelerin kişlerinden Şg8-g7-g6 rotasıyla kaçmak mümkün olacak. Ancak beyazların elinde etkili görünen bir koz daha bulunuyor:

23 Kxf6! (D)

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Böylece Sadler’ın sunduğu diyagrama ulaşmış olduk. Bu noktada iki kalesi ve d4-karesindeki baskın filini harika bir işbirliğine sokmuş beyazların etkili tehditleri bulunuyor. Ancak siyahların kurtuluşu için olağandışı bir yol hala mevcut! Sadler: “Geller-Horowitz, SSCB-ABD 1954 maçından güzel bir devamyolu. Siyahlar rakibin tehditlerinden 23…Vb6!! 24 Kh8+ Şg7!! (D) varyantıyla kurtuluyordu!”.

2

 

 

 

 

 

 

 

 

Gerçek bir şaheser…

İşte bu gibi örnekler, neden satranç ustalarının çok büyük bir saygıyı hak ettiklerini bizlere gösterir. Hiç şüphesiz, ustalar da, oyunları da, tarzları da eleştirilebilir; zaten buna hiç kimsenin bir itirazı yok. Ancak kendilerinin oyunları hakkında abartılı söylemlerde bulunmadan önce, bir değil, iki kere düşünmekte fayda var!

Yararlanılan Kaynaklar:
* GM Matthew Sadler (@Twitter-gmmds)
* Mega Database 2014

Facebook'da paylaş