Analiz: Kitaplardan Öğrendiklerimiz

Bir yayıncı olarak satranç kitaplarının teknoloji ile olan mücadelesinden mağlup ayrılmamasını dilediğimizi düşünebilirsiniz. Evet, doğru; bu işe başlamamızdaki en temel motivasyon kaynaklarından birisi öncelikle bir kitapsever olmamızdı. Satranç çerçevesinde konuşacak olursak, okuyuculara temel bilgileri öğretici bir dille verebilen, farklı bir bakış açısı sunan ve öncekilerin tekrarı olmaktan kaçınan satranç kitaplarının her daim değerli olacaklarını düşünenlerdenim. Varsın, Informatör’ün ardından New in Chess dergisi de dijitale geçsin (!), sabit fikrim bu konuda kolay kolay değişmeyecek. Teknolojik gelişmelerden yararlanmanın karşısında olduğum sanılabilir; ancak aslında bilgi teknolojilerinin bize sunduğu fırsatlardan ancak ve ancak yeterli derecede kitap tozu yutan satranççıların tam manasıyla faydalanabilecekleri iddiasını savunuyorum.

İyi Bir Kitap: Winning Pawn Structures

41GpgOG9zqL._SY445_

2014 Türkiye Küçükler Şampiyonası öncesindeki son dönemlerde küçük dostlarımızla açılış çalışmalarına öncelik verdiğimiz doğru. Bir özeleştiride bulunmak gerekirse, belki de gereğinden fazla ‘sonuca dayalı’ bu tutum, bizlerin küçüklere yaptığı bir iyilikten çok, bir kötülük.

İşte bu düşüncelerle, bir kere daha oyunortası konularına ağırlık vermeye karar verdim. İlk olarak konu belirlenmeliydi; tamam izole vezir piyonu (İVP) olsun. Belki de seçilebilecek en zor konuyla başlamaktı bu aslında. Nice satranç ustası, izole vezir piyonuna ilişkin temel prensipleri harfiyen bilmelerine karşın, ulaşılan konumların birbirlerine benzerken, aslında farklı inceliklere sahip olmaları sebebiyle olumsuz sonuçlardan kaçınamadılar. O halde, bu gibi zorlu bir konuya başlarken kullanılacak örnekler iyice tespit edilmeli ve basitten zora doğru kendilerine sunulmalıydı.

Konuya ilişkin kütüphanemde iki farklı kaynak olduğunu görmek beni sevindirdi: GM Mikhalchishin’in IM Srokowski ve Braslavsky’yle beraber hazırladığı Isolated Pawn isimli kitabı, bir de GM Baburin’in Winning Pawn Structures adlı yapıtı. Gözlerim GM Moskalenko’nun maalesef şu anda stoklarımızda olmayan Revolutionize Your Chess kitabını arıyor. Gerçekten de o eserde de konuya ilişkin güzel örnekler vardı. Her neyse, dizgisi bakımından okuyucu-dostu olması sebebiyle GM Baburin’in kitabı elime geçiyor ve çalışmalar en sonunda başlıyor.

İçindekiler bölümüne göz attığımda, kitabın üç temel bölüme ayrıldığını görüyorum. İVP’nin avantajları, İVP’nin dezavantajları ve ilgili piyon yapıları. 3üncü bölümdeki bir alt başlıktaki ifade, tuhaflığıyla gözüme çarpıyor: “izole piyon çifti”. Bir anda tam da istediğim türden bir konuya varıyorum: c3/d4 (c6/d5) Piyon İkilisine Karşı Oynamak! Peki, ya izole vezir piyonu ne olacak? Onu şimdilik sonraya bırakıyorum.

Sıradan başlık, örnekleri inceledikten sonra önem kazanacak. Öyleyse başlayalım…

Flohr – Vidmar
Nottingham 1936

1

 

 

 

 

 

 

Sadeleştirilmiş konumlarda izole piyon çifti siyahlar açısından ciddi bir soruna dönüşmüş. Siyah-renkli karelerde hareketsiz bırakılmış c6-piyonunun yanı sıra, a6-piyonu da zayıf. Beyazlar blokaj görevini kendisine devretmek adına şahını yaklaştırıyor.

33 Şd3 Şd6 34 Ka5 Ka8 35 Şd4 f5 36 b4

Siyah-renkli kareler üzerinde mutlak hâkimiyet kurulması çok önemli.

36…Kb8 37 a3 Ka8 (D)

Burada 37…Kb6 hamlesi şahtan sonra kaleyi de hamlesiz bırakarak siyahları zugzwangta bırakırdı. Kale a8-karesinde de aktif değil, ancak en azından a7-a8 bekleme fikrini şimdilik saklı tutuyor.

2

 

 

 

 

 

 

Bu noktaya kadar yapılması gerekenlerin tümü yapılmıştı. Sıra belirleyici vuruşa geldi:

38 e4!

Bu piyon yapısında uygulanan tipik bir yöntem: beyazlar d5-piyonuna e4-piyonuyla saldırır ve rakibinin …dxe4 alışına zorlar. Kırışmalar sonrasında üstünlük beyazların eline geçecektir.

38…fxe4 39 fxe4 dxe4 40 Şxe4 Ka7 41 Şf4!

Flohr ikinci zayıflık peşinde. Beyazlar g5-h6 rotasıyla h7-piyonuna sarkmak istiyor. Vidmar’ın yanıtı bu düşünceyi ancak geçici olarak engelleyebilir.

41…h6 42 h4 Şe6 43 Şg4 Ka8

Siyahlar 43…Şf6 hamlesini tercih etseydi, bu defa siyah şah vezir kanadından uzaklaştığından beyazlar dikkatini bu bölgeye çevirebilecekti: 44 h5 g5 45 Kc5! Kc7 46 a4! ve b4-b5 ilerlemesi fikriyle…

44 h5! (D)

3

 

 

 

 

 

 

Yeni zayıflık h6-piyonu. Beyazlar rakibinin işini yavaş, ancak emin adımlarla zorlaştırıyor. Oyunsonu safhasının ağır seyri zaten bu değil midir?

44…g5 45 g3 Ka7 46 Şf3 Ka8 47 Şe4 Ka7 48 Şd4 Şd6 49 Şe4 Şe6 50 Ke5+!

Birkaç git-gelden sonra beyazlar kilidi kırmanın yolunu buldu. Şimdi siyah şah kalenin e8-karesinden içeri girmesine, ya da beyaz şahın f5-karesinden siyah kampa sokulmasına izin vermek zorunda.

50…Şd6 51 Ke8 c5 52 Kd8+ Şc6

Siyah şah 7inci yatayı kalenin şiş numarasından faydalanması sebebiyle kullanamıyor: 52…Şe7 53 Kh8!. Gerisi oldukça basit.

53 Kc8+ Şb6 54 Kxc5 Kh7 55 Ke5 Şc6 56 Ke6+ Şb5 57 Şf5 Kf7+ 58 Kf6 1–0

Konuyu kavramak adına bir başka örnekle devam etmek yerinde olacak.

Sir George Thomas – Alexander Alekhine
Baden-Baden 1925

5

 

 

 

 

 

 

Beyazların oyunun erken safhasında ortaya çıkmış c2-piyonunun zayıflığından kurtulmak adına yapmış olduğu çabalar olumlu bir sonuç vermedi. Neticede ise siyahlara avantajlı olduğu açık yukarıdaki konumu karşımıza getirdi. Alekhine, Flohr örneğinde olduğu gibi ilk olarak izole piyon çiftini hareketsiz bırakarak yola koyuluyor.

22…Vd5 23 Ve3 Vb5!

d5-karesinin tempoyla boşaltılması yararlı. Nitekim siyahlar bu noktayı birazdan kaleleriyle kullanmak isteyecek.

24 Vd2 Kd5 25 h3 e6

Alekhine sistematik bir şekilde piyonlarını beyaz-renkli karelere yerleştiriyor. Bu doğrultudaki düşüncelerle, rakip piyonlarında siyah-renkli hanelere yerleştirilmesi istenecek. Böylece fil kendisine daha rahat hedef zayıflıklar bulabilsin.

26 Ke1 Va4 27 Ka1 b5 28 Vd1 Kc4 (D)

6

 

 

 

 

 

 

Mutlak bir blokaj. İzole piyon çiftine sahip olan taraf, bu etmeni telafi edebilecek farklı bir unsura sahip olmadığında karşılaşılabilecek fena bir durumdur. Beyazların konumunu daha da zayıflatmadan, rakibe yeni hedefler vermeden beklemeye çalışmaktan başka çaresi yok.

29 Vb3 Kd6 30 Şh2 Ka6

Siyahlar da kale manevralarıyla rakip karşısındaki baskısını arttırmayı amaçlıyor.

31 Kff1 Fe7 32 Şh1 Kcc6 33 Kfe1

Siyahların aceleci davranarak f4-piyonuna saldırması durumunda önemli bir taktik hazırlayarak: 33…Fd6 34 Kxe6! ve önemli saldırı şanslarıyla.

33…Fh4 34 Kf1 Vc4

Siyahların kalelerini a-dikeyine yönlendirmesi, bu vezir kırışmasını zaten kaçınılmaz yapacaktı. Sir G. Thomas baskıdan bunalmış olmalı ki, 4üncü dünya şampiyonunun işini kolaylaştırıyor.

35 Vxc4 Kxc4 36 a3 Fe7 37 Kfb1 Fd6!

Siyahlar rakibin piyonlarını siyah-renkli karelere yerleştirme girişimini sürdürüyor. Bu plan oyunun son safhasında meyvelerini verecek.

38 g3 Şf8 39 Şg2 Şe7 40 Şf2 Şd7 41 Şe2 Şc6 42 Ka2 Kca4 43 Kba1 Şd5 44 Şd3 K6a5 45 Fc1 a6 (D)

7

 

 

 

 

 

 

Böylece önceki örneklerden aşina olduğumuz türden bir konuma vardık. Siyahların önceliği a3-piyonu gibi görünüyor. Öyle ya, bu zayıflık tüm beyaz kuvvetleri savunma görevlerine bağlayarak pasif durumda bıraktı.

46 Fb2 h5!

Bu harika ilerleyişle …h5-h4 tehdidi ortaya konmuş olduğundan, beyazlar son piyonunu da siyah-renkli bir kareye yerleştirmek zorunda. Artık bitirici vuruş için her şey hazır!

47 h4 f6! 48 Fc1 e5!

Tipik yöntem bir kere daha karşımızda. Kırışmalar sonrasında c3-piyonunun yanı sıra g3-piyonu da zayıf kalacak.

49 fxe5 fxe5 50 Fb2 exd4 51 cxd4 b4 52 axb4 Kxa2 53 bxa5 Kxb2 0–1

Akiba Rubinstein’ın Tarrasch Savunması karşısındaki g3-Fg2’li kurgusunun etkili olduğu, günümüze değin doğruluğunu koruyan bir gerçek. Şimdi daha da eskilere, 1908 yılına dönelim ve ‘taçsız kral’ın Salwe karşısınaki galibiyetini görelim.

Akiba Rubinstein – Georg Salwe
Lodz 1908

1 d4 d5 2 Af3 c5 3 c4 e6 4 cxd5 exd5 5 Ac3 Af6 6 g3!

Yüzyılı aşkın süre önce, Tarrasch Savunması karşısındaki muhtemelen en etkili olan devamyolunun Rubinstein tarafından uygulanıyor olması gerçekten de çarpıcı.

6…Ac6 7 Fg2 cxd4

Günümüzde 7…Fe7 hamlesiyle şah kanadı gelişimine devam etmeye daha sık rastlanır.

8 Axd4 Vb6?!

b2- ve d4-kareleri karşısında baskı oluşturmayı amaçlayan bu doğal hamle burada etkili değil. Nedeni, d5-piyonunun hassaslığı sebebiyle Axc6 alışının mutlaka piyon alışıyla karşılanma zorunluluğuydu.

9 Axc6 bxc6 10 0–0 Fe7 (D)

8

 

 

 

 

 

 

Nasıl devam edilmeli? Beyazlar rakip şahın henüz rok yapmamış olmasından yararlanmak adına piyon fedası yaparak konumu açmaya da çalışabilirdi: 11 e4!? dxe4 12 Fe3 Vxb2 13 Axe4 0-0 14 Fd4 ve saldırı fırsatlarıyla. Ancak Rubinstein, daha sonraki yıllardaki mücadelelere örnek olacak klasik fikri hayata geçiriyor.

11 Aa4!

c5-d4 karelerindeki blokenin ilk adımını atarken, aynı zamanda b2-piyonunu sağlamlaştırıp c1-filini gelişim için serbest bırakarak. Kenardaki atlar kötü, ancak bu kuvvetlerin oyuna yeniden katılımları çok etkili olur.

11…Vb5 12 Fe3 0–0 13 Kc1

Beyazlar siyah-renkli kareler kontrolünü harfiyen yerine getiriyor.

13…Fg4

Fili doğrudan e6-karesinden geliştirmekten daha etkili: burada en azından g2-filinin etkinliğinin f2-f3 sürüşüyle kısıtlanması amaçlanmakta.

14 f3 Fe6 (D)

9

 

 

 

 

 

 

15 Fc5!

Siyahların kurulması amaçlanan blokajı yıpratabilecek tek kuvveti olan e7-fili ortadan kaldırılmalı.

15…Kfe8 16 Kf2 Ad7 17 Fxe7!

17 Vd4 hamlesinden çok daha etkili. O durumda siyahlar d4-karesine 17…Ff6 hamlesiyle baskı kurabilecekti.

17…Kxe7 18 Vd4 Kee8 19 Ff1!

f2-f3 sürüşü sonrasında etkinliğini yitiren fil, bu defa f1-a6 çaprazı üzerinden canlandırılacak.

19…Kec8 20 e3 Vb7 21 Ac5 Axc5 22 Kxc5 Kc7 23 Kfc2!

Böylece tüm taşlar yerine oturdu: siyah-renkli kareler üzerinde bir kere daha mutlak hâkimiyet!

23…Vb6 24 b4! a6 25 Ka5 Kb8 26 a3!

İnsan örnekleri üst üste incelendiğinde her şeyin birbirine ne kadar benzediğine şaşırmadan edemiyor.

26…Ka7

Zayıf a6-piyonu bir şekilde savunulmalıydı. Ancak oyundaki hamle beyazlara kazanan bir üstünlüğü verecek taktik darbeyle yanıtlanır.

27 Kxc6! Vxc6 28 Vxa7 Ka8

Beyazların kale ve son sıra tehditleri sebebiyle Salwe vezirini aktifleştirerek karşı oyun fırsatları elde edemiyor.

29 Vc5 Vb7 30 Şf2 h5 31 Fe2 g6 32 Vd6 Vc8 33 Kc5

Böylece vezir ve kalenin bir kere daha yer değiştirmeleriyle siyahlar kesin bir pasifliğe mahkûm edildi.

33…Vb7 34 h4 a5 35 Kc7 Vb8 36 b5!

Geçer piyon belirleyicidir.

36…a4 37 b6 Ka5 38 b7 1–0

İzole vezir piyonu dedik, ancak izole piyon çiftinden örnekleri inceledik. Konu konuyu açtı, benzer örnekler birbirlerini izledi. Sıra kitapta yer almayan bir örneği kendimizin bulmasına geldi: Marie Sebag – Teimour Radjabov, 2007, 0-1! Bu mücadeleyi, .pgn viewer’da inceleyebilirsiniz.

Diyeceğim şudur ki, kitapları okuyun, çalışın, eskitin. Orada anlatılanlara her zaman ihtiyacımız var.

Facebook'da paylaş