Analiz: Geçiş Kareleri

Satrançta oyunortası safhası için, açılış ve oyunsonu bölümlerindeki gibi belirgin bir çalışma yöntemi belirlemek oldukça güçtür. Oyuncuların birçok farklı konu içeren bu bölümde kendilerini geliştirebilmeleri için, öğretici nitelikte partileri derinlemesine incelemeleri faydalı olacaktır. İşte bu sebeple, yayınevimizin ismiyle de örtüşecek şekilde, websitemizi oyun analizleriyle zenginleştirmek istiyoruz.

Bu yazımızın konusunu geçiş kareleri oluşturacak. Zaman zaman bazı karelerin kontrolü, tarafların rakip konuma sızabilmesi adına mücadelede özel bir önem kazanır. Bazı hallerde ise, bu geçiş karelerinin rakip tarafından en fazla korunan noktalar olması, satrancın en güzel yanı olan genel ilkelerin istisnai hallerinden birisini oluşturur.

2004 yılı ABD Şampiyonası’ndan ele alacağımız bu partide, siyahlar bir piyon verme pahasına rakibin d4-karesine baskı oluşturmuş ve bu sayede beyaz taşları önemli ölçüde hareketsiz bırakmıştı. Ancak ağır taşların yokluğunda sahip olunan bu üstünlüğü daha da somut hale getirebilmek oldukça güçtü. IM Zilberstein, bir anda beklenmedik bir geçiş karesine dönüşen merkezi karenin kullanımıyla güçlü rakibine üstünlük sağlamayı başarmıştı…

GM Alexander Ivanov – IM Dmitry Zilberstein
ABD Şampiyonası, San Diego 2004, [C54]

1 e4 e5 2 Af3 Ac6 3 Fb5 a6 4 Fa4 Af6 5 0–0 b5

5…Fe7 hamlesiyle ana devamyollarıyla devam etmektense, siyahlar Möller – Graz – Arkhangelsk gibi sistemlerin yolunu açan …Fc5 hamlesiyle devam etmeyi düşünüyor. Şu an için varyanta bir isim vermek oldukça güç, nitekim farklı hamle sıralarındaki farklı planlar bizleri her an yanıltabilir!

6 Fb3 Fc5 7 a4

GM Shirov, bir keresinde c8-filinin doğal gelişim karesi b7- olduğunda, beyazların en temel yaklaşımlarından birisi b5-piyonunu baskı kurmak olduğundan söz etmiştir. Bahsedilen planın öncüsü de hiç şüphesiz a6-b5 piyon zinciri karşısındaki gerilimi arttırmaktır.

7…Kb8!? (D)

diyagram5

 

 

 

 

 

 

 

 

Fillerin b6-b7 karelerine sıralanarak beyaz merkez karşısında baskı uyguladığı kurgulara genellikle Arkhangelsk Varyantı ismi verilir. Tesadüfen, bu varyanttaki en uzman isimlerden birisinin Kadın Ulusal Takımımızın antrenörü GM Adrian Mikhalchisin olduğunu görürüz. IM Zilberstein, filin g4-karesinden gelişimi ile d4-karesine uygulanan baskıyı destekleme fikrini günümüz Dünya Şampiyonu GM Anand’ın oyunlarından öğrendiğini belirtmiştir. Bu düşünceyle siyah filin gelişimi erteleniyor ve b5-piyonu kaleyle destekleniyor.

8 c3 d6 9 d4 Fb6 10 Aa3!

Bense bu b5-karesine saldırma fikriyle Umut Atakişi – Kerem Laçiner, Antalya 2002, ½ partisiyle tanışmıştım.

10…0–0 11 axb5 axb5 12 Axb5 exd4

Doğrudan 12…Fg4 hamlesi de mümkün, ancak 13 d5 sürüşü oyunu farklı konumlara sürüklerdi.

13 cxd4 Fg4 14 Ka4! (D)

diyagram6

 

 

 

 

 

 

 

 

IM Zilberstein’ın analizlerine ilginç olarak değerlendirilse de, bence oldukça yaratıcı bir seçim. Beyazlar merkezini kalenin 4. yataydaki ‘ışınsal’ etkisiyle bir arada tutmaya çalışır.

14…Ke8

Yukarıda bahsettiğim Atakişi – Laçiner partisinde 14…Ve8 hamlesine rastlarız. Vurgulanması gereken nokta, siyahların 14…Axe4 ile piyon kazancına gidemeyeceğidir: 14…Axe4? 15 Fd5 Ve8 16 Ke1 Ae7 17 Axc7 ve var olan kompanzasyon yetersizdir.

15 Fc2N

Yenilik. Daha önceki varyantlar 15 Ke1 Vd7 16 Fc2 d5 17 e5 Ae4, ya da 15 Fg5 h6 16 Fd5 ile karmaşık oyunlara götürürdü.

15…Vd7!

Ağır taşları şah kanadına yığma düşüncesinin ilk adımı. Beyaz vezire d4- ve f3-karelerdeki baskı sayesinde yüklenilmesi, siyahların …Fxf3 alışı sonrasında vezirini h3-karesine yerleştirmesine izin verir.

16 Ac3 Fxf3 17 gxf3 Vh3 18 Fe3 (D)

Her şey plana uygun şekilde yürümüştü. Siyahların kompanzasyonu açık, ancak bu durum inisiyatif ortadan kalkmadan nasıl sürdürülebilir?

diyagram7

 

 

 

 

 

 

 

 

18…Ke5!!

Elbetteki geçiş karesi e5’in kullanımıyla! Siyahlar kalenin tabu olmasını temel alarak rakip şah karşısında ağır kuvvetlerini kullanacak: 19 dxe5 Axe5 20 Ff4 Axf3 21 Şh1 Ah5 ve h2-karesi daha fazla savunulamaz. IM Zilberstein rakibi için 19 Ae2! Kh5 20 Ff4 Vf3 devamyolunu önermişti. Şimdi: 21 Ka3!? Vg4 22 Fg3 Ka5 belirsiz bir oyun verirken, 21 Vd3 Vg4 22 Fg3 Kh6 23 f3 Vd7 karmaşık bir mücadeleyi tahtaya taşırdı. IM Zilberstein’a göre, beyazların statik üstünlüklerini karşılayacak derecede siyahların …Ah5/…Ae5 gibi dinamik fikirleri vardı.

19 Ke1?! Kh5 20 Ff4

Beyazlar da h2-karesi ile g-dikeyini Fg3 manevrasıyla kontrol altında tutmaya çalışıyor.

20…Kh4! 21 Fg3 Ah5! 22 Ke2 Ae5! (D)

diyagram8

 

 

 

 

 

 

 

 

e5-karesi bu defa da c6-atı için bir geçiş karesi olmakta. Siyah ata dokunulması, f2-piyonunu açmazda bırakmasından ötürü elbette çok risklidir.

23 Kd2 Af4 24 Fxf4 Axf3+ 25 Vxf3

Arap matı teması, beyazları vezire karşı yalnızca iki taş varyantına girmeye zorlar.

25…Vxf3 26 Fg3 Kh6

h-dikeyindeki görevini tamamlayan kalenin, …Kh6-e6-e8 manevrasıyla eski noktasına dönmesi, gerçekten de enteresandı. Ancak bir takım koordinasyon sorunu yaşayan siyahların, kazanabilmek adına hala dikkatli davranması gerekiyor.

27 Ad5 Ke6 28 Ka3 Vh5

Siyahlar için neyseki 29 Af4 karşısında 29…Vh6 yanıtı var.

29 Şg2 Kee8 30 Ff4 c6 31 Kh3 Vg4+ 32 Kg3 Vh4

32…Ve6’yla materyal üstünlüğü baskı altında kalmak pahasına sürdürmek daha doğru olabilirdi. Ancak IM Zilberstein, faydacı bir tutum sergileyerek avantajlı bir oyunsonuna girebileceği şekilde vezirinden vazgeçiyor.

33 Fg5 Vxg3+ 34 hxg3 cxd5 35 exd5 Fa5 36 Kd3 Kxb2 37 Fd1 Fe1 38 Fe3 Ka8 39 Şf1 Fb4 40 Fg4 Kb1+ 41 Şg2 Ka2 42 Ff4 Ka3 43 Kxa3 Fxa3 44 Fe2 Şf8 45 g4 Şe7 46 Şf3 Fc1 47 Fd3 Ka1 48 Fg3 Ka4 49 Fxh7 g6 50 Fh4+ Şf8 51 Ff6 Fh6 0–1

Geçiş kareleri zaman zaman oyunortası planlarımızın temel parçalarından olabiliyor. Bir başka öğretici örnek için ünlü satranç antrenörü Mark Dvoretsky’nin Ekim 2010 tarihli ChessCafe.com’daki makalesini inceleyebilirsiniz.

İyi çalışmalar!

Yararlanılan Kaynaklar:
* New in Chess, 2005/1
* The Instructor, ChessCafe, Ekim 2010

Facebook'da paylaş