Analiz: Farklı Açılışlar & Benzer Fikirler

Satrançta geçmişten günümüze miras kalmış ‘klasikler’in kalben bilinmesi, gerçekten de çok önemli. Bambaşka bir açılıştan ulaşılan benzer yapılarda, usta oyuncuların izledikleri ve kendilerini başarıya götüren yol, hepimiz için rehber niteliğinde olur. Öyleyse yöntem, açılışları hamle hamle ezberlemek kadar, oluşabilecek olan tipik yapılardaki genel oyun planını kavramak olabilir mi?

922

Bu noktada benzer yaklaşımı ortaya koyduğu yapıtlarda savunmuş GM Ivan Sokolov’un düşüncelerinden bir kesite kulak vermek isabetli olacaktır:

“…(Winning Chess Middlegames) kitabımda olabildiğince aşağıdakileri yerine getirmeye çalıştım:
1. Kullanılan tematik planları sistematize etmek ve bu konular hakkında anlaşılabilir açıklamalarda bulunmak.
2. İlgili açılış varyantındaki fikirleri, ulaşılacak piyon yapılarıyla bağdaştırmak.

Özellikle de ikinci madde önemlidir. Bilgisayar öncesi dönemlerde oyuncular normal olarak açılış repertuarlarını yıllar boyunca yaptıkları çalışmalarla tamamlarlardı. Açılış hazırlığı her ne kadar şimdiki kadar ileri noktalara gitmese de, teorik ve pratik anlamda yıllar sonunda edinilen deneyimler, oynanan açılışlara ait iyi bir stratejik anlayışın oluşmasına neden olurdu.
Son 15 yılda, bilgisayar programları ve veritabanlarının olaya dâhil olması, belirli bir rakibe karşı belirli bir varyantı hazırlamayı kolaylaştırdı. Ancak yapmış olduğunuz açılış hazırlıklarını sonuca dönüştürebilmeniz için, konumları kapsamlı şekilde inceleyip, ulaşılan pozisyonlarda iyi bir stratejik anlayışa sahip olmak mutlaka gereklidir…”

GM Sokolov bu düşüncelerine bingeç piyonlar, izole piyonlar, askıda piyonlar ve piyon çoğunluklarından oluşan 4 farklı piyon yapısı için yer vermişti. Ben de benzer bir çalışmayı geri kalmış piyonlar konusu için yapmaya çalışacağım.

Robert James Fischer – Olicio Gadia
Mar der Plata 1960, [B87], (FM Ataman)

1 e4 c5 2 Af3 d6 3 d4 cxd4 4 Axd4 Af6 5 Ac3 a6

Miguel Najdorf’un etkisi, Arjantin’den daha iyi nerede hissedilebilirdi?

6 Fc4

Sozin Atak, Fischer’ın Najdorf Varyantı karşısında kullandığı ana sistemlerden birisidir. Beyaz-renkli filin a2-g8 çaprazında konumlandırılması, f2-f4-f5 sürüşleriyle desteklenecek olan e6-karesine baskı amacını taşımaktadır. Siyahların bir minyatürün kaybeden tarafı olmamak adına, henüz oyunun bu erken safhasından itibaren çok dikkatli bir oyun ortaya koyması gerekir.

6…e6 7 Fb3 b5 8 0–0!?

Merkezi e4-piyonunu savunmak gibi düşünceler Fischer’ın tercihi hiçbir zaman olmadı. Kendisi daha çok rakibi baskı altına alacak f2-f4-f5 sürüşüyle ilgileniyor. Ancak yine de e4-piyonuna sarkılması durumunda neler olabileceğine bakmakta fayda bulunur: 8…b4 9 Aa4 Axe4 10 Ke1 d5 11 Ff4 Fe7?! 12 Af5! ve gelişimsiz siyah konum karşısında tehlikeli bir inisiyatifle. Materyal avcılığına girilerek böyle etkili bir baskıya maruz kalınması, siyalar açısından birçok durumda sakıncalı haller doğurabilir. Gadia doğru bir şekilde gelişimin tamamlanmasına öncelik veriyor.

8…Fb7 9 f4

e4-piyonu kimin umrunda ki?

9…Ac6

9…Axe4 10 f5 Axc3 11 bxc3 e5 12 Fxf7+!? Şxf7 13 Vh5+ Şg8 14 f6! gxf6 15 Vg4+ Şf7 16 Ve6+ Şg6 17 h4 siyahlar açısından çok tehlikeli olurdu. Fischer karşısında böyle konumlara girmek kolay değil, ancak Fischer’ın siyah taşlarla oynarken benzer konumlarda şahının merkezde kalmasından rahatsız olmadığını da hatırlatalım. Gadia bir kere daha taş gelişimine devam ediyor.

10 Axc6 Fxc6 11 f5 e5 (D)

1

 

 

 

 

 

 

 

 

Beyazlar sistemli bir şekilde e6-karesine baskı uygulayarak, rakibini …e5-sürüşüne zorladı ve tahtada geri kalmış piyon yapısı oluşmasını başardı.

12 Vd3 Fe7

Bu normal hamleler sonrasında beyazların stratejisi ne olmalıydı? Elbette d5-karesi zayıflığının hissedilmesin engelleyen hafif taşların ortadan kaldırılması.

13 Fg5!

Bakınız Smyslov – Rudakovsky, Moskova 1945, 1-0.

13…Vb6+ 14 Şh1 0–0 15 Fxf6 Fxf6 (D)

Peki, ya şimdi?

2

 

 

 

 

 

 

 

 

16 Fd5!

Doğru taş değişimiyle beyaz-renkli filler ortadan kalkacak ve beyazlar atı d5-karesine yerleştirdikten sonra çok avantajlı bir ‘iyi at – kötü fil’ konumu elde edeceklerdir.

16…Kac8 17 Fxc6 Kxc6 18 Kad1

Tüm taşların kullanımı her daim bir gereklilik.

18…Kfc8 19 Ad5 Vd8 20 c3

Siyahlara saldırabileceği en ufak bir hedef dahi bırakmadan.

20…Fe7 (D)

Rakip konum içerisinde var olan gizli zayıflıkların ortaya çıkarılmasını başarıyla gerçekleştiren 11. Dünya Şampiyonu, mücadelenin devamını da çok etkili bir şekilde noktalar. ‘İkinci zayıflık ilkesi’ni unutmayın!

3

 

 

 

 

 

 

 

 

21 Ka1!

Fikir a-dikeyinde yeni bir hücum hattı yaratırken, aynı zamanda b5-karesinde bir zayıf piyon yaratmaktı. Baskı altında kalan Gadia yaptığı gafla birkaç hamle içinde oyunu kaybeder.

22…f6 22 a4 Kb8?

Bir an için baskın atın pasif fille değişilebileceği gerçeği unutulmuş olmalı. Ancak kale kazancı elbette ki daha önemli.

23 Axe7+ 1–0

Siyahların zayıf oyunu sebebiyle tek taraflı bir mücadele diye düşünebilirsiniz. Ama aslında klasiklerin önemi de burada yatar: belirli bir fikir, bir model plan, ya da stratejik bir uygulama en basit şekliyle ortaya konur ki daha karmaşık ve dirençli mücadelelerde engelleri nasıl aşabileceğimizi bilelim.

Klasikler Yeniden Hayat Bulursa…

Üzerinden yıllar geçse de, klasikler her daim önemli. Çoğu zaman bunu bizlere hatırlatan, kendi oyunlarımızda benzer örneklere ulaşmak olur. 2009 yılında satranç liginin genç masalarında tanık olduğumuz bir mücadele Fischer’ın öğretici fikirlerini bana anımsatmıştı.

Mert Yılmazyerli – Irmak Sipahioğlu
Türkiye İş Bankası Satranç Ligi – Uludağ 2009, [C04], (FM Ataman)

1 e4 e6 2 d4 d5 3 Ad2

Fransız Savunması / Tarrasch Varyantı herhalde Sozin Atak’ın kardeş devamyolu olamaz. Ancak birazdan yapısal benzerlikler karşımıza çıkacak.

3…Ac6!?

Enteresan hamle ilk bakışta c-piyonunun önünü tıkadığı için biraz tuhaf görünüyor. Fakat varyantta siyahların planı d4-piyonu yerine e5-piyonuna baskı oluşturmak olduğundan, siyahlar bu olumsuzluğu pek de önemsemez.

4 Agf3

d4-piyonunun 4 c3 sürüşüyle korunmasından daha iyi, çünkü burada 4…e5 sürüşüne izin verilmez.

4…Af6

İşte siyahların ortaya koyduğu hamle sırasıyla şu hedeflenir: beyaz at halihazırda f3-karesine yerleşerek f-piyonunun önünü tıkadığından, şimdi e5-piyonuna …f6-sürüşüyle saldırıldığında merkez yapısı f2-f4 sürüşüyle korunamayacak ve beyazlar exf6 alışına zorunlu kalacaktır. Oluşan konumda siyahlar geri-kalmış piyon yapısına gönüllü olarak girer, çünkü kendisinin umudu dinamik taş oyunuyla bu olumsuz halin telafi edileceğidir.

5 e5 Ad7 6 Fe2 f6

Piyonu almaktan başka çare yok.

7 exf6 Vxf6 (D)

Böylece taraflar konumdaki kendi artılarına ulaştılar: beyazlar rakibinin e6-d5 piyon yapısındaki geri kalmış piyondan ve önündeki zayıf kareden faydalanmayı umarken, siyahlar da aktif taş oyunu varken bu olumsuzluğun önemli olmadığını ispatlamaya çalışacak. Kimin savında haklı olduğuysa avantaj sahibini belirleyecek. Bu arada dikkat çekici noktayı bir kere daha vurgulayalım: Fischer’ın oyununda beyazların d6-karesinde bir geri kalmış piyon yaratabilmek adına birçok saldırı hamlesine başvurmuş olması, ancak burada siyahların taş aktivitesine güvenerek gönüllü bir şekilde yapıyı oluşturması gerçekten de enteresan.

4

 

 

 

 

 

 

 

 

8 Af1!

Ne hamle ama! Amaç atı e3-karesine yerleştirip, d5-piyonu üzerine baskı oluşturarak siyahları arzu ettiği …e6-e5 sürüşünden alıkoymak. Peki, ya siyahlar rakibinin bu fikrini önemsemeyip, yine de 8…e5 oynarsa? 9 Ae3 e4 (siyahlar bu sürüşü yaparken piyonun alınmasının iki at birden tehdit altına kalacağından mümkün olmadığını düşünmekte) 10 Axd5! Vd6 11 Fc4 exf3 12 0-0! (D) (12 Ff4 tempolu gelişiminden etkili; çoğu zaman tehdit uygulamadan etkili değil midir?) ve beyazlara tehlikeli bir inisiyatif sağlayarak.

analizdiag

 

 

 

 

 

 

Siyahlar dolayısıyla merkezden ilerleyiş için henüz hazır olmadığı görüşüyle taş geliştirmeye devam ediyor.

8…Fd6 9 Ae3 0–0 10 0–0 Vg6 (D)

5

 

 

 

 

 

 

 

 

11 c4!

Bir plana başlandığında onu sürdürmek genellikle mantıklı olur. Burada da beyazlar d5-karesine baskı planını ortaya koyarken, birazdan geri kalmış piyon ve gediklerden yararlanma sürecini başlatmayı düşünüyor.

11…Af6 12 c5!

Fikir d5-piyonu karşısında baskı değil miydi? Görünen o ki, Yılmazyerli e5-karesinin zayıflığından yararlanmak adına standart rutini başlatıyor: bu türdeki bir zayıflığın hissedilebilmesi, ancak ve ancak o kareyi kontrol altında tutan siyah kuvvetlerin ortadan kaldırılmasıyla mümkün olacaktır.

12…Ff4 13 Ac2 Fxc1 14 Kxc1

Böylece beyazlar lehine olan siyah-renkli fillerin kırışılmasıyla, planın ilk bölümünü tamamladı. İkinci aşamayı tahmin edebileceğinize eminim.

14…Fd7 (D)

6

 

 

 

 

 

 

 

 

15 Fb5!

Elbette! Sıra e5-karesinin diğer ‘gardiyan’ı olan c6-atına gelmişti.

15…Vh5 16 Fxc6 Fxc6 17 Ae5 (D)

7

 

 

 

 

 

 

 

 

Böylece at e5-karesine yerleşti. Şimdi beyazların izlemesi gereken strateji, atın bu noktadaki etkili varlığını muhafaza ederken, yararlanabileceği ikinci bir hücum hattı açmak. Ancak öncelikle siyahların aktiflik fırsatları ortadan kaldırılmalı.

17…Fb5 18 Ke1 Vf5 19 Ae3 Vg5 20 Vb3 c6 21 a4 Fa6 22 Vd1

Beyazlar b4-b5 sürüşleri için b-piyonunun önünü boşaltmayı düşünüyor olmalı.

22…Ah5 23 Vg4!

Ancak …Af4 manevrası olasıyken rakibi vezir kırışmasına zorlamak mantıklıdır. Bu değişim sonrasında siyahlar aktif bir karşı oyun bulmakta zorlanabilir.

23…Vxg4 24 A3xg4 Af4 25 Kc2 Fd3

Vezir kanadında istediğini bulamayan fil şah kanadına aktarılacak.

26 Kd2 Ff5 27 Ae3 h6 28 b4

b4-b5 sürüşü yapılır, ya da yapılmaz; rakibimiz karşısında uygulayabileceğimiz seçenekleri çeşitlendirmek savunan tarafın işini pratik anlamda zorlaştırır.

28…a6 29 f3 Fh7 30 Kb2 Ad3?!

Tahtada e5-karesine ulaşabilecek iki beyaz at bulunurken, birini ortadan kaldırmak adına aktif attan vazgeçmek ne kadar doğru? Ancak her halükarda, beyazların da elinde, g2-g3 ilerlemesiyle atı f4-karesinden sökme seçeneği bulunmaktaydı.

31 Axd3 Fxd3 32 Ag4!

Atlar değişse de, istikamet hep aynı!

32…Kf4 33 Ae5

d4-piyonunu savunmaya zaman harcamak gerekli değil, çünkü 33…Kxd4 34 Kd2 taş kaybına sebep olur.

33…Fc4 34 Kd1 a5

Mücadelenin erken safhalarından bu yana pasifliğe mahkûm kalan siyahlar, kendini aktiflik arayışına girmekten alıkoyamaz. Ancak b7- ve ardından c6-piyonunun düşmesinin beyazlara tehlikeli bir c-geçeri vereceğini öngören siyahlar …Kxa5 fikrinden vazgeçer.

35 bxa5 Fa6 36 Şf2 g5 37 Şe3

Böylece beyazlar, şahı da dâhil, tüm taşlarını ideal noktalara yerleştirmiş oldu.

37…Kff8 (D)

8

 

 

 

 

 

 

 

 

Fischer – Gadia partisinin 21. hamlesini hatırlayabiliyor musunuz? Beyazların hamlesinden sonra kesinlikle anımsayacaksınız.

38 Kh1!

Klasikler önemlidir! Şimdi beyazlar h2-h4 sürüşüyle h-dikeyinde ikinci bir hücum hattı (Fischer partisindeki a-dikeyi) ve g5-karesinde yeni bir zayıflık (Fischer partisindeki b5-piyonu) yaratacak.

38…Şg7 39 h4 Kh8 40 g3

Rakip taşlar savunmaya bağlı olduklarında, kalenin hücum sırasında kanat değiştirmesi sıkça rastlanan bir uygulama. Burada da beyazlar Kbh2 manevrasını hazırlıyor.

40…Kaf8 41 Kbh2 Kf5 42 g4 Kff8 43 hxg5

Zayıf g5-piyonu f7-karesindeki beynel sonrasında düşeceğinden…

1–0

Aslında siyahlar önemli bir gaf yapmasa da, pasif bir konumda kaldı ve oyunu kurtarmayı başaramadı. Sanırım bu durumun nedeni, beyazların oyunun en başından itibaren ne yaptığını bilen, kararlı oyunuydu.

Klasikler önemli. Yalnızca klasikleri bilerek çok kuvvetli satranç ustaları elbette olamayız. Ancak onları bilmediğimiz takdirde birçok defa kaybedeceğimiz mutlak bir gerçek.

 

Dipnot: FM Mert Yılmazyerli bugün Zenica 2013 Kapalı GM-Turnuvası için Bosna-Hersek’e gidiyor. Analiz Satranç olarak kendisine başarılar diliyoruz.

zenica

Facebook'da paylaş