Analiz: Bir Varyant, Bir Uzman, Bir Kitap

O* kitabın haberini internette görünce hatırladım…

2005 yılında katıldığım bir antrenörlük seminerinde, GM Mikhalchisin açılış repertuarının oluşturulması konusundaki deneyimlerini bizlerle paylaşıyordu. Yapmış olduğu sınıflandırmada, bir grup oyuncunun kendi ‘konfor bölgesi’ni oluşturmak adına sürekli olarak aynı açılışları uyguladıklarını belirtmişti (örnek olarak GM Sveshnikov, GM Rublevsky). Böylece ilgili sistem hakkında engin bir tecrübeye sahip olunacak, mikroskobik inceliklerin dahi öneminin kavranmasıyla mühim safhada en küçük bir sıkıntı yaşanmayacak, hatta dikkatsiz rakipler anında cezalandırılabilecekti. Ünlü isim, tüm bu olumlu sonuçların yanı sıra, madalyonun öteki yüzünden de bahsetmeden duramamıştı: bu türdeki oyuncuların kendilerini adeta bir kavanozun içerisine sıkıştırmasının, belki de sahip oldukları potansiyeli açığa çıkarabilmeleri karşısındaki en önemli engel olduğundan söz etmiş ve ileride antrenörlük yapmayı hedefleyen bizlerin, birlikte çalışacağımız arkadaşları böyle bir yaklaşımla kısıtlamamız gerektiğinden bahsetmişti.

Yalnızca bir hafta süren bir seminerin, yararlı olup olmadığını sorgulayanlara vereceğim cevap belli: bir panelist, katılımcıları düşünmeye sevk eden konuları kendilerinin karşısına sunmayı sağladığı ölçüde başarılı olur. Bu yazıyı hazırlamaya karar verdiysem, demek ki seminer, en azından benim için, verimli olmuştu.

Yeni Bir Varyant, Yeni Bir Heyecan

Satranç çalışmalarında bulunduğumuz çoğu zaman, görevimiz çalışmamızın tekdüzeleşmemesi adına, yeni konular bulmak olur. Daha önce çözmediğimiz birkaç etüt, henüz incelemediğimiz bir klasik, ya da bizim için yepyeni olan bir açılış varyantı olur heyecanımızı ayakta tutan. Yine böyle benim için yeni olacak açılış varyantı arayışı içerisinde, GM Zdenko Kozul’un sistemine rastladım!

1 e4 c5 2 Af3 Ac6 3 d4 cxd4 4 Axd4 Af6 5 Ac3 d6 6 Fg5 e6 7 Vd2 a6 8 0-0-0 Fd7 (D)

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sicilya Savunması: Richter – Rauzer / Kozul Varyantı!

Elbette bu devamyolunun genel fikirlerini ancak örneklerle açıklamak mümkün. Fakat Açık Sicilya’nın diğer birçok varyantında olduğu gibi, Kozul Varyantı’nda da taraflar çok keskin bir mücadeleye hazırlıklı olmalı. Sistemin benim için orijinal olmasının sebebi ise, olağandışı bir şekilde, siyah şah için en güvenli bölgenin çoğu zaman tahtanın ortasında yer alması! Karmakarışık fikirleri, elimden geldiğince sizlerle paylaşmaya çalışacağım. Ancak örnek oyunlara geçmeden önce bahsetmeliyim, kimdi bu GM Zdenko Kozul?

Gerçek Bir Açılış Uzmanı

kozulz

Bir varyantta kendimizi ‘yeterli’ sayabilmek için varyant hakkında kaç oyun incelememiz, o varyantta kaç oyun oynamamız gerekir? Aslında bu soru bile, nasıl gerçek bir açılış uzmanı olunabileceğine ipucu veriyor. Öncüler varyant hakkında yeni fikirleri korkusuzca ortaya koyarken, takipçileri ancak uzmanların oyunlarından fikirler kapmaya çalışır. 2006 yılında Kuşadası’nda Avrupa Şampiyonu unvanını kazanan Hırvat GM Zdenko Kozul, bilgisayarımdaki veritabanına göre kendi adını taşıyan varyantta [B67], siyah taşlarla tam 173 oyun oynamış. Gerçekten de olağanüstü, öyle değil mi?

Sözü daha fazla uzatmadan, GM Kozul’un açılışına göz atmaya başlayalım. İlk örneğimizde beyazların prematüre girişiminin başarısızlığını vurgulayacağız.

Hermann Krieger – Zdenko Kozul
Graz 1994, [B67]

1 e4 c5 2 Af3 Ac6 3 d4 cxd4 4 Axd4 Af6 5 Ac3 d6 6 Fg5 e6 7 Vd2 a6 8 0–0–0 Fd7 9 f4

Siyahların nispeten esnek sistemi karşısındaki en ciddi sınav.

9…b5 10 e5?! (D)

2

 

 

 

 

 

 

 

 

Bir varyantın çürütülmesi bu kadar basit olabilir mi? Elbette hayır; ancak bu girişim sayesinde, siyahların sıkışık görünümlü konumunda bulunan savunma potansiyelini görebileceğiz.

10…dxe5 11 Axc6 Fxc6 12 Vxd8+ Kxd8 13 Kxd8+ Şxd8 14 fxe5 (D)

3

 

 

 

 

 

 

 

 

Forse hamleler dizisi sonrasında beyazlar f6-atı karşısındaki açmaza bel bağladığını gösteriyor.

14…h6!

Bu tek hamle, aynı zamanda da siyahların avantajlı bir oyunsonu elde etmesinin ilk adımı.

15 Fh4 g5 16 Fxg5

Etkisiz, fakat 16 Fg3 Ad7 sonrasında e5-piyonu beyazların savunmakta güçlük çekeceği bir külfete dönüşecekti.

16…hxg5 17 exf6 Fd6! (D)

4

 

 

 

 

 

 

 

 

Fil çiftinin etkisi ve kırışmaların beraberinde getirdiği yarı-açık dikey artısı üstünlüğü elbette siyahlara verir.

18 h3 Kh6 19 Şd2 Kxf6 20 Ad1 Şe7 21 h4 gxh4 22 Şe2 Fg3 (D)

5

 

 

 

 

 

 

 

 

Kesin üstünlükle!

0–1

Şimdi inceleyeceğimiz iki örneğimizde Kozul Varyantı’nın temel fikri olan rok yapmamış şahla oyun planını kavramaya çalışalım.

Nigel Short – Zdenko Kozul
Belgrad 1989, [B67]

1 e4 c5 2 Af3 d6 3 d4 cxd4 4 Axd4 Af6 5 Ac3 Ac6 6 Fg5 e6 7 Vd2 a6 8 0–0–0 Fd7 9 f4

Beyazlar 9 f3 hamlesiyle İngiliz Atak’a benzer, daha kontrollü bir oyunu da tercih edebilirdi. Ancak Short, tahtanın ortasında bulunan rakip şah karşısında doğrudan taarruzu seçer.

9…b5 10 Fxf6 gxf6 (D)

6

 

 

 

 

 

 

 

 

Önemli bir alış, lakin 10…Vxf6?! iyi olmazdı: 11 e5! dxe5 12 Adxb5 Vd8 13 Ad6+ Fxd6 14 Vxd6 ve beyazlara üstünlükle.

11 Şb1

Bu tür konumlarda neredeyse her daim yararlı olan bir hamle. Beyazlar şahını saldırıya maruz kalabileceği c1-karesinden kaldırırken, aynı zamanda bu haneyi, zaman zaman önemli olabilecek şekilde kale için boşaltıyor.

11…Vb6

Siyahlar da d4-karesine baskı kurduğu gibi, aynı zamanda …Vb6-c5-e5 gibi manevraların da önünü açıyor.

12 Axc6 Fxc6 13 Fd3 b4

Piyon sürüşlerine kalkışmadan önce, şahı güvenlik altına almak gerekmez mi? Kozul’un oyunlarında geleneksel açılış prensiplerini rafa kaldırabilirsiniz, çünkü şahın en güvende olduğu bölge piyonların arkasında yer aldığı tahtanın ortası! Siyahlar vezir kanadındaki piyonlar öncülüğünde merkez karşısında etkili olabilecek c3-atını daha etkisiz kalacağı bir noktaya püskürtmeyi hedeflerken, aynı zamanda şah karşısında da ilerleme kaydetmiş oluyor.

14 Ae2 h5!?

Kanattan yapılan piyon sürüşleriyle beyazların üretken bir plan bulması zorlaştırılır. Son hamleyle Ae2-g3 manevrasının etkisi kırıldığı gibi, aynı zamanda da henüz etkisiz olan f8-filinin h6-karesinden canlandırılması amaçlanır.

15 Khf1 a5 (D)

7

 

 

 

 

 

 

 

 

16 f5?

Planını net bir şekilde göstermeyen rakip karşısında yapılmış tipik bir hata. Beyazlar d6-karesinde bir geri kalmış piyon ve önünde zayıf bir kare yaratmayı amaçlamıştı. Ancak unutulmaması gereken, bir zayıflığın ancak ve ancak ondan faydalanılabileceği ölçüde önemli bir unsur olduğudur. Burada siyahlar bahsedilen olumsuzluklardan rahatsızlık duymak bir yana, memnun olur. Çünkü beyazların merkezdeki piyon yapısı hareketliliğini, dolayısıyla da dinamizmini yitirir. Artık, yalnızca statik unsurlara bel bağlanmıştır.

16…e5 17 Ag1 Vc5 18 Ve2 a4

Piyonların hızla ilerlemesi, siyahların net bir plana sahipken, beyazların hala üretken bir oyun ortaya koyamadığını gösterir.

19 Fc4 Şe7! 20 Ah3 Fh6 (D)

8

 

 

 

 

 

 

 

 

Ne harika bir konum! Siyahlar vezir kanadının kesin hâkimiyken beyazların merkez ve şah kanadında yaratmayı amaçladığı olası saldırıları durdurmuş.

21 Kf3 Khc8

Gereken tedbirlerin alınmasının ardından, haliyle tüm siyah kuvvetler vezir kanadına aktarılıyor.

22 b3 axb3 23 cxb3 Ka3!

a2-piyonu sabitlenmiştir ve a-dikeyi bitirici hücum hattı olacaktır.

24 Kfd3 Kca8 25 Ke1 Va7

Bu kadar ‘ağır silah’la saldırı düzenlenirken, h5-piyonunun artık çok fazla bir önemi kalmadı. Ancak siyahların, f7-piyonunu burada olduğu gibi savunabilmesi çok önemli, aksi takdirde ibre aniden tersine dönebilirdi.

26 Vxh5 Fe8

Giriş yokken h6-filinin de önemi yok!

27 Vxh6 Kxa2 28 Kd2 Kxd2 29 Vxd2 Va1+ 30 Şc2 Ka2+ 31 Şd3 Vd4+ 0–1

Klasik açılış prensiplerinin pek de uygulanmadığı bir sistemle siyahlar çok kuvvetli bir rakibi kolayca yenmeyi başarmıştı.

GM Kozul’un tıpa tıp aynı stratejiyle bir başka oyuncuyu da rahatça yenmesi ilginç. Geleneklere uymayan bu sistemin mutlaka bir panzehiri olmalı; ancak yöntem her neyse, çok kolay uygulanamadığı açık.

Eloi Relange – Zdenko Kozul
Sremic Krsko 1998, [B67]

1 e4 c5 2 Af3 Ac6 3 d4 cxd4 4 Axd4 Af6 5 Ac3 d6 6 Fg5 e6 7 Vd2 a6 8 0–0–0 Fd7 9 f4 b5 10 Fxf6 gxf6 11 Şb1 Vb6 12 Axc6 Fxc6 13 Fd3 Vc5

Bu kez öncelik …b4-sürüşü yerine …Vc5’e verilmiş. Hamle sırasında farklılık yaratılmasının arkasında, rakibin hazırlığından az da olsa kaçınmak yatıyor olabilir.

14 f5 h5!?

Ancak bu kez gerçek bir meydan okumayla karşı karşıyayız. Beyazlar 15 fxe6 alışıyla mücadeleye bambaşka bir karakter kazandıramaz mıydı? 15…fxe6 16 e5 fxe5 17 Fg6+ Şd7 (bir kere daha siyahlar …0-0 gibi ‘bayağı’ yaklaşımlarla ilgilenmediğini gösteriyor.) 18 Khe1 Fh6 19 Vd3 Şc7!?. Bu tür konumları kavrayabilmek için klasik satrancın empoze ettiği ilkelerden arınmak, belki de birinci şarttır. GM Relange, ulaşılan karmaşık konumu rakibinden daha iyi anlayacağına inanmamış olmalı ki, GM Short’un başarısız statik avantajlar girişimini tercih ediyor.

15 Khf1 b4 16 Ae2 Fh6 17 Ve1 e5 18 Ac1 Şe7 (D)

9

 

 

 

 

 

 

 

 

Önceki oyundan bildiğimiz, şahın güvenlik altına alınması planı!

19 b3?!

c4-karesinde destekli bir fil olması mutlaka önemlidir. Ancak önemli olan, …a5-a4 ilerleyişi sonrasında piyonların teması sonrasında a-dikeyinin açılma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasıdır.

19…a5 20 Fc4 Khg8 21 Kf2 Fe3

Beyazlar şah kanadında bir girişimde bulunmadığında, filin bu şekilde aktifleştirilmesine sıkça rastlanır.

22 Ke2 Fd4 23 h3 Kg5!

Her iki kanatta oyun! Siyahlar gerektiği takdirde …Kag8 hamlesiyle g-dikeyinde de oynayabilecek.

24 Vh4 Va7

24…a4 ile a-dikeyini açmak da en az oyundaki kadar etkilidir.

25 Ad3 Fc3 26 Ab2 Kag8 27 Fd5 Fxd5 28 exd5 (D)

10

 

 

 

 

 

 

 

 

Siyah şah, rok yapmış mevkidaşlarının çoğundan daha güvende. Şimdi hasatı toplama vakti.

28…Kxg2 29 Kxg2 Kxg2 30 a3 Vf2 31 Ve4 Ve2 0–1

Bu öğretici oyunları verdikten sonra, GM Kozul’un kazançlarından bazı kesitleri paylaşalım.

Zelcic – Kozul
Pozega 2000

11

 

 

 

 

 

 

 

24 Kdg1 sonrasındaki konum.

24…Kxe2!

Etkili bir geçici kalite fedası.

25 Fxe2 Fxe4 26 Fd3 Fxh1 27 Kg8+ Ff8 28 Vxh1 d5 29 Vf1 Şe7! 30 Ve1 Vd4 31 Vc1 b4 32 Kh8 Kc3 33 Kh7 e4 34 Vf4 Kxc2! (D)

12

 

 

 

 

 

 

 

0–1

Haznedaroğlu – Kozul
4. Akdeniz Açık 2010

13

 

 

 

 

 

 

 

31 Kc2 hamlesi sonrasındaki konum.

31…h4!

g2-piyonunu sabitleyip, g3-karesini kullanma tehdidi, beyazları g2-piyonundan vazgeçmeye zorluyor.

32 cxb4 axb4 33 Kc4 Kxg2 34 Kxh4 Kbg8 35 Fb5 Kd2 36 Kg4 Kxg4 37 hxg4 Kxd5 38 Kh3 Şf8 39 Kd3 Fd4 40 Fc4 Kc5 41 Kh3 d5 42 Fa6 Şg7 43 Fb7 e4 44 Kh1 Fc3 45 Kd1 e3 46 Fa6 Fd2 47 Şb2 d4

Vezirsiz oyunortasında, merkezi geçer piyonlar belirleyici oldu.

0–1

Kutuzovic – Kozul
Pozega 2000

14

 

 

 

 

 

 

 

38 g3 hamlesinden sonraki konum.

38…Kxc2+! 39 Şxc2 Vf2+ 40 Şb1 Vf1+ 41 Şa2 Vxh3 0–1

Marjanovic – Kozul
Saraybosna 1988

15

 

 

 

 

 

 

 

33 Şxc1 hamlesinden sonraki konum.

33…Vxa2!!

Şah avı!

34 Kxa2 Ad3+ 35 Şd2 Kxa2+ 36 Şe3 Ae1 37 Ve2 Axg2+ 38 Şf2 Kcc2 39 Vxc2 Kxc2+ 40 Şf3 Ae1+ 0–1

Burada daha birçok örneği sıralamak mümkün. Ancak sunulmuş oyun ve kesitlerin, varyantın ne kadar saldırgan olduğu konusunda bir fikir verdiğini düşünüyorum.

Bir Kitap: Richter-Rauzer Reborn*

7473_l

Thinkers Publishers mevzubahis varyant hakkında yakın bir zamanda kitap yayınladı: Richter-Rauzer Reborn: Razor-sharp Kozul Variation. GM Zdenko Kozul ve GM Alojzije Jankovic’in ortak çalışması, bir doğal süreci de gözler önüne seriyor, fikrimce. Öğrenme, deneyim kazanma, uzmanlaşma ve son olarak da bilgilerin paylaşımı.

Şimdi ne mi yapıyorum? İnternetten sipariş ettiğim bu kitabın elime geçmesini iple çekiyorum. Kozul’un kavanozunun içinde aslında ne varmış? Öğrenmek için sabırsızlanıyorum…

 

Facebook'da paylaş