Analiz: Özel Günlerde Mesai

Doğum günü, yılbaşı, ya da bayram gibi özel günlerdeki mesailer, her zamankinden çok daha zorlu olur. Aslında işin kendisi değil, ‘sanki bizim dışımızda herkes tatilde’ düşüncesidir insana rahatsızlık veren. Ancak sevdiği hobinin daha sonra bir şekilde işine dönüştüğüne şahit olan birisi için, böylesine bir serzenişte bulunmak gerçekten de mümkün değil. Öyle ya, satranç hikâyelerini paylaşma arzusudur çoğu kez internet sitemizdeki yazıların hazırlanmasının arkasındaki motivasyon. Kesinlikle ‘silah zoruyla değil’!

2012 yılında İstanbul’da düzenlenen 40. Satranç Olimpiyatı’ndaki kitap standımızla, yabancı yayın ithalatına bir süre ara verdiğimizi ilgili satrançseverler bilir. Bu turnuvadaki standımızda beşyüzü aşkın çeşit satranç kitabı yer almasına karşın, çok özel bir kitabı yetiştirmek için epey gayret sarfettiğimizi anımsıyorum. İlk başta, yayıncı firma Quality Chess’in matbaada yaşadığı gecikme sıkıntısı sebebiyle, Judit Polgar’ın Fischer’ın Rekorunu Nasıl Kırdım* kitabının bu önemli buluşmaya yetişemeyecek olması canımızı çok sıkmıştı. Neyse ki daha sonra inanılmaz(!) özverilerle çözülen bu problem, en azından 40 kopyanın olimpiyata yetişeceğini bizlere müjdelemişti. Kitabın prömiyeri onuruna düzenlediğimiz imza günü de gerçekten de çok başarılıydı…

Bu yazımızda, Tromsö’deki 41. Satranç Olimpiyatı’nda profesyonel satranca nokta koyduğunu duyuran Judit Polgar’ın kitabından güzel bir kesiti incelemek istedim. Neden bu oyun mu dersiniz? İnceleyip görelim.

7154_l

 

 

 

 

 

 

 

Vezirler Olmadan Yapılan Saldırı

Bir satranç kitabını anlamlı kılan bence en başta özgünlüğüdür. Karmaşık varyantlar ardındaki düşünceler, korkular ve heyecanlar, ya da bir oyun öncesinde yaşanan hissiyat, bu oyunun iki birey arasında oynandığını bizlere de hissettirir. Üçlemenin ilk kitabında satranç kariyerinin en erken yıllarında yaşadıklarını paylaşan Macar büyükusta, yine bir özel günde, yılbaşında oynanmış olan aşağıdaki oyunla vezirler olmadan yapılan saldırılar konusunda güzel bir örnek sunmuş. Konudan sapmamak adına kitapta bir kesit olarak sunulmuş olan mücadeleye nasıl ulaşıldığını sergilemek için tüm oyunu vermek istedim.

Miguel Illescas Cordoba – Judit Polgar
Pamplona 1990, [B80]

1 e4 c5 2 Af3 e6 3 d4 cxd4 4 Axd4 Ac6 5 Ac3 Vc7

Judit Polgar, Taimanov Sicilyası’nın en önemli uzmanlarından birisidir. Siyahların bu esnek sistemde …e6 ve …a6 sürüşleriyle beyaz atların ayaklarını kesiyor olması adeta ‘alan savunması’nı andırır. Oyun elbette beyazların ortaya koyacağı plana göre şekillenecek olsa da, siyahların yapısının taşıdığı esneklik dikkate değerdir.

6 g3

Bu sağlam, ancak fazla iddialı olmayan sistemde beyazlar d5-karesini uzaktan kontrol etmek ister.

6…a6 7 Fg2 d6!

Siyah şahın, diğer açılışlara kıyasla nispeten daha uzun süre tahtanın ortasında yer alması, hamle sırasını önemli yapar. Bu noktadaki 7…Af6 hamlesi siyahlar için ana alternatiftir. Ancak siyahın tercihiyle yapmak istediği, Ad5, ya da Axc6 ve takiben e5 gibi taktik fikirlerle karşılaşmamaktır.

8 0–0 Fd7 9 Ke1 Fe7 10 Axc6 Fxc6 11 a4

11 Vg4 saldırgan bir tutum gibi görünse de, 11…h5 yanıtıyla agresif olan siyahlardır: 12 Ve2 (12 Vxg7?? Ff6-+) 12…h4 ve karmaşık bir oyunla.

11…Af6 12 Fe3 0–0 13 a5

Beyazlar b6-karesinin hassaslığını temel alan bir oyun planı ortaya koydu. Ancak siyahlar da, b6-karesindeki zayıflığın henüz çok da kritik olmadığı görüşünde.

13…Ad7 14 Aa4 Kae8 15 Ab6 (D)

1

 

 

 

 

 

 

 

 

Beyazlar b6-karesine bir hafif taş yerleştirmeyi başardı. Polgar ise, 14…Kae8 hamlesiyle tahtanın merkez ve şah kanadı bölgelerinde oyun arayışında olduğunu göstermiştir. Bu açıklama, 15. hamledeki saldırgan tutumun temelini oluşturur.

15…f5! 16 Axd7 Vxd7 17 Fb6 f4!

…f7-f5-f4 sürüşü sayesinde siyahlar f-dikeyini yalnızca kendisinin kullanabileceği bir yarı-açık dikeye dönüştürdü.

18 c3 Fd8

Şimdi ise b6-karesindeki hâkimiyet sorgulanmaktadır.

19 Fxd8 Kxd8 20 Vg4 (D)

2

 

 

 

 

 

 

 

 

Oyuna kitapta bu noktadan itibaren yer verilmişti. J.Polgar anlatır: “rakibim Illescas’la bu oyundan bir yıl önce aynı açılışta karşılaşmış, fakat kaybetmiştim. Bu defa rakibim sakin bir devamyolunu (6 g3) tercih edip, bana açılış biter bitmez beraberlik teklif etti. Tam da yılbaşı günü oynadığımızdan, Illescas muhtemelen parti moduna şimdiden girmişti. Ancak profesyonel bir satranç oyuncusu olarak, kendi doğum günüm de dâhil, özel günlerde de savaşmaya hazır olmaya alışmıştım! Ayrıca ulaşılan konumda poziyonum rahat olduğundan, oyunu sonlandırmak için herhangi bir neden göremedim.”

20…Vf7!

Taktiklerden yararlanan siyahlar f-dikeyindeki kontrolünü arttırır. Elbette piyon kazanan 21 gxf4 hamlesi incelenmeli: 21 gxf4 Vxf4 22 Vxe6+ Şh8 23 Ke2 (23 Kf1?! 24 Kde8 ve takiben …Fxe4; 23 f3 Kf6! ve takiben …Kh6) 23…d5! (23…Fb5?! 24 c4). Gerçekten de etkili olan son hamleyle siyahlar …Fb5 fikrinin önünü açar: 24 e5 Fb5 25 Kc2 Fd3 ve siyahlara açık üstünlükle. Bu olumsuzlukların farkına varan Illescas, hafif kötü olduğu vezirsiz konumu savunabileceğini düşünür.

21 Vxf4 Vxf4 22 gxf4 Kxf4 (D)

3

 

 

 

 

 

 

 

 

Bu noktada beyazların konumunu savunulamaz diye nitelemek çok ağır bir ifade olacaktır. Ancak kalenin f4-karesindeki varlığıyla, beyaz fil de oyuna girme konusunda sıkıntılar yaşayacak.

23 Kad1 Şf7

Her iki taraf da kuvvetlerini merkezileştiriyor. Son hamleyle amaçlanan, belki de hassas d6-piyonunun savunulması görevini şaha devretmektir.

24 Kd3 e5!?

d6-piyonu geri kalmış bırakıldı, ancak g2-filini aktifleştirebilmek için gerekli olan e4-e5 ilerleyiş fikrine de son verildi. Bir avantaj sağlayabilmek adına konumumuzdan bazı tavizler vermemiz gerekebilir. Zor olan, dengeyi her zaman kendi lehimizde tutabilmektir.

25 Kf3

J.Polgar 25 c4 ve takiben b4’le vezir kanadında alan kazanmanın daha doğru bir yaklaşım olduğunu belirtmişti.

25…g5

Beklendiği üzere.

26 Kd1

26 Kxf4 exf4! ve takiben …Şf6-e5

26…g4 27 Ke3 Şe7 28 Kd2 (D)

4

 

 

 

 

 

 

 

 

28…h5!

Korkutucu …h5-h4-h3 tehdidiyle. Bu durumla karşılacak olan fil, ya h1-karesinde hapsolacak, ya da f1-karesine gitmek zorunda kalarak e4-piyonunu savunma görevini terk etmek durumunda kalacaktır.

29 c4 h4 30 Kde2

Beyazlar …h3-fikri karşısında e4-piyonunu sağlamlaştırıyor. Ancak beyazlar adına yalnızca pasif bekleyişlerden söz edebilmemiz, pozisyondaki sıkıntının önemli bir göstergesidir.

30…Kc8!?

Burada J.Polgar’a bir kere daha kulak vermek öğretici olacak: “30…h3 31 Ff1 devamyolunun sonuçları bana belirsiz gelmişti. Beyazlar belki de taşlarını Ke1 ve Fd3’e yeniden gruplayabilecekti. Dolayısıyla şah kanadı hakkındaki niyetlerimi henüz belli etmek istemedim ve bunun yerine vezir kanadında yeni bir cephe açma arayışına soyundum. İlk adım beyazları, …Fd7-e6 manevrasıyla b2-b3 sürüşüne kışkırtmaktı. Bu durumda filimi yeniden c6-karesine dönebilecek ve daha sonra da b-dikeyini …Kb8 ve …b6 sürüşüyle açabilecektim”. Acele etmeme prensibinin çok güzel bir örneği, öyle değil mi?

31 Kb3?

Ancak Illescas e4-piyonunun savunulmasının önemini tamamen unutunca, siyahlar bir kere daha dikkatini şah kanadına yöneltecekti.

30…h3! 32 Fh1 (D)

5

 

 

 

 

 

 

 

 

Beyaz fil için en ideal nokta değil, ancak yine de beyaz savunma hattını aşmak için kurnaz taktiklere ihtiyaç duyulacak.

32…Fb5!

Arka sıra problemi, h3-sürüşünün bir diğer sonucuydu.

33 Kc2 d5! (D)

6

 

 

 

 

 

 

 

 

22. hamleye geriye dönüp baktığımızda siyahların konumunda ne denli büyük bir ilerleme kaydettiği daha açık şekilde görülecektir. Yapılan piyon yarmasıyla siyahlar kalelerini aktifleştirmenin etkili bir yolunu buluyor.

34 exd5 Kcxc4 35 Kxc4 Kxc4 36 Kc3 Kd4 37 Kc1 e4!

h1-fili şimdi tam manasıyla oyun dışında!

38 Ke1 Fe2!

Taktiklere ara vermek yok. 38…Fd3?! 39 f3 pozisyonu bir parça da olsa karıştırabilirdi.

39 Fg2!

Illescas da filini kötü pozisyondan kurtarmanın bir yolunu, taktikler yardımıyla bulur.

39…Ff3 40 Ff1 Şd6

d-piyonunun ilerleyişini de durduran siyahlar, rakibini zugzwangta bırakmanın peşinde olduğunu gösteriyor.

41 Kb1 Kd2 42 Ke1 Kxb2 43 Kb1! (D)

7

 

 

 

 

 

 

 

 

Pat numarası!

43…Ka2 44 Ka1 Kd2 45 Ka3 Şe5 46 d6 Kd1

f1-fili karşısındaki açmaz, d-piyonunun ilerleyişini etkisiz kılar.

47 d7 Fg2 48 f4+ Şxf4 49 Şf2 Kd2+ 0–1

Özel bir günde, güzel bir galibiyet!

Yine özel bir günde yazılan bu yazıyla, herkese kalabalık ve mutlu bayramlar diliyorum!

Yararlanılan Kaynak: Judit Polgar Teaches Chess 1: How I Beat Fischer’s Record, Quality Chess 2012

Facebook'da paylaş