Şile’deki Unutulmaz Turnuva – 1: ‘Görkemli Oyun’

Her satranç oyuncusunun katılmış olmaktan özellikle mutluluk duyduğu bir turnuva mutlaka vardır. Çoğu zaman kuvvetli rakipler önünde elde edilen birincilik, kazanılan ödüller ve yine ödül töreninde duyulan alkışlar bunun nedeni olur. Kimi zamanlarda ise turnuvanın zorluk derecesi ve niteliği, ya da arkadaşlarla boş zamanlarda geçirilen hoş zamanlar sizlere bu unutulmaz buluşmanın parçası olmaktan dolayı büyük bir haz verir.

Şile’de düzenlenen 2005 Türkiye Birinciliği Seçme Turnuvası da benim için öyleydi.

sirakucuk

Yalnızca 58 oyuncunun iştirak ettiği bu turnuvada, zayıf tek bir oyuncu bile göremiyorduk! Turnuva boyunca sırasıyla karşılaştığım rakiplere bakınca, kendimi ‘ne kadar da kuvvetli bir turnuvaymış’ demekten alıkoyamıyorum: İmameddin Ceylan, IM Can Arduman, IM Kıvanç Haznedaroğlu (daha sonra GM), IM Turhan Yılmaz, FM Serkan Yeke, IM Hasan Kılıçaslan, Ata Seçer (kısa zaman sonra FM), FM Alper Olcayöz, Bülent Erşahin, Emre Can (daha sonra FM-IM-GM) ve FM Tolga Demirel. Turnuva sonunda oynadığım eşitlik bozmalarda da Emre Can ve FM Emre Karadeniz…! Eminim ki geçmişte çok daha kuvvetli turnuvalar olmuştur, gelecekte de daha güçlüleri düzenlenecektir. Ancak yine de, bu çekişmeli turnuva benim için unutulmazdı. (not: Meraklı satrançseverler turnuvada oynamış olan sporcuların isimlerini ve final sıralamasını daha büyük görselde görebilmek için resmin üzerine tıklayabilirler.)

 

Belki de Şile’nin yağmurlu ve kasvetli havasından mıdır, bilemiyorum; oyuncuların finallere katılma hakkı elde edebilmek adına vargüçleriyle oynamalarıyla turnuvada harika oyunlara da tanık olmuştuk. Yasin Emrah Yağız’ın etkileyici galibiyetlerine bir başka yazıda değineceğim; ancak bu yazımızın kahramanı, GM John Nunn’ın Satrancı Hamle Hamle Anlamak adlı yapıtını dilimize kazandıran Görkem Sivri olacak.

gorkemsivri

Görkem Sivri – FM Hakan Han
Türkiye Birinciliği Seçmeleri, Şile 2005, [D89], (FM Ataman)

1 d4 Af6 2 c4 g6 3 Ac3 d5

Turnuva boyunca orijinal açılış seçimleri yapmış olan eski Türkiye Şampiyonlarından FM Hakan Han’ın bu karşılaşmadaki tercihi Grünfeld Savunması olmuştu. Kırışma Varyantı da Görkem Sivri’nin yanıtı…

4 cxd5 Axd5 5 e4 Axc3 6 bxc3 Fg7 7 Fc4 c5 (D)

1

Siyahlar Grünfeld Savunması’nda, merkezin hakimiyetini başta rakibine bıraktıktan sonra, kendisinin oluşturmuş olduğu yapıyı …c7-c5 sürüşüyle yıpratmaya çalışır. Piyonlarının, en fazla kareyi kontrol altında tuttukları yan yana duruşlarının bozulmasını arzu etmeye beyazlar da, olabildiğince d4-karesini yararlı hamlelerle savunmaya çalışacak.

8 Ae2

Atın bu mütevazı gelişimiyle, siyahların olası …Fg4 gelişiminin etkisi, verilecek olan f2-f3 sürüşü yanıtıyla kırılmak isteniyor. Birkaç hamle içerisinde, mücadelenin odak noktasının d4-karesi olduğunu gerçekten de göreceğiz.

8…Ac6 9 Fe3 0–0 10 0–0 Fg4 (D)

1b

d4-karesine baskı kurarak, d4-karesini güçlendirerek. Siyahlar son hamlesiyle e2-atını açmaza alarak d4-karesine saldırmayı amaçladı. Dolayısıyla beyazlar filin baskısını önceden planlanmış olan hamleyle kesiyor:

11 f3 Aa5

Bazılarımız 12 Fxf7+ ve akabindeki fxg4 alışıyla beyazların piyon kazanmasının mümkün olup olmadığını merak etmiş olabilir.

expo

Karpov’un Kasparov’la olan 4üncü unvan maçında bu fikre sık sık başvurması, devamyolunun ismini Sevilla Varyantı yapar: 12 Fxf7+ Kxf7 13 fxg4 Kxf1+ 14 Şxf1 (d4-piyonunu zayıf bırakmamak için: 14 Vxf1 Ac4 15 Vf3 Vd7 16 h3 Kf8 ve siyahlara çok aktif bir konumla) 14…cxd4 (14…Vd6 hamlesi Kasparov’un 4 oyundan 3’ünde tercihi olmuştu) 15 cxd4 e5 16 d5 Ac4 17 Vd3 b5 ve piyona karşı aktif bir kompanzasyonla. Büyük oyuncular tozlu raflardan çıkardıkları eski varyantlara kattıkları renkle, satranç dünyasına öncülük ediyorlar, öyle değil mi?

Piyon üstünlüğüne karşın, rakibine bu denli aktif bir oyun imkânı tanımak istemeyen oyuncular ise genellikle partideki hamleyi tercih ederler:

12 Fd3 cxd4

Bir başka ara hamle. g4-karesinde tehdit altındaki filin öylece durması enteresan.

13 cxd4 Fe6 (D)

3

Siyahların filini son olarak c4-karesini kontrol edebileceği bir kareye dönmesiyle, Grünfeld Savunması’nın temel konumlarından birisine ulaştık.

14 d5!?

Tematik bir kalite fedası. Üst düzeyde ilk olarak Bronstein-Boleslavsky arasında 1950 yılındaki iki farklı oyunda gördüğümüz fikirle, beyazlar kaliteye karşılık kuvvetli bir piyon zinciri ve bilhassa siyah-renkli karelerde hücum olanakları elde etmeyi amaçlıyor. İncelemesinde yer verdiği örnekleri bu oyundaki varyantla aynı olmasa da, benzer konumlardaki anlayışlarını geliştirmek isteyen satrançseverlere GM Yermolinsky’nin The Road to Chess Improvement adlı değerli yapıtını tavsiye ederim.

yermo

14…Fxa1

Doğal olarak, siyahlar karşılaştığı baskıya karşılık, en azından kalite üstünlüğü elde etmek istiyor.

15 Vxa1 f6

Zorunlu, aksi takdirde beyazlar kaliteyi çok avantajlı bir konumla geri alırdı. Diyelim ki 15…Fd7, 16 Fh6 f6 (eninde sonunda yapılması gerekiyordu) 17 Fxf8 Vb6+ 18 Şh1 Kxf8 19 Kc1 ve beyazlara avantajlı bir konumla.

16 Fh6 Ke8

16…Kf7? 17 dxe6 Vxd3 18 exf7++-.

17 Şh1!?

Saldırı planlarının hazırlayıcısı olan, tam bir profilaktik hamle. Öyle ya, bazı varyantlarda …Vb6+ fikri siyahlara önemli savunma olanakları sağlayabilirdi. Beyazlar rakibine bu imkanı tanımazken, şahını da hassas a7-g1 çaprazından uzaklaştırmış oluyor.

Yine de, kalite altta olunan bir konumda yavaş hareket etmenin bedeli ağır olabilir. Bunu da unutmayalım.

17…a6

Paralel bir düşünceyle, siyahlar da rakibinin Fd3-b5 olanağını kesmek istiyor.

18 Af4 Fd7?! (D)

4

Analizci, mücadelenin devamında yaşananları göz önünde bulundurunca, file b5-karesinde aktif bir görev yükleme arayışı içindeki bu hamle yerine, savunmaya öncelik tanıyan …Ff7 kaçışının doğru olabileceğini düşünüyor. Ancak oyun sırasında kalite önde olan siyahların kırışmalar yoluyla baskıyı etkisizleştirmeye çalışması çok doğal değil mi?

19 e5!

Daha fazla geç olmadan harekete geçilmeli. Beyazlar a1-h8 ve b1-h7 çaprazlarındaki baskısını piyon sürüşünün yardımıyla üst düzeye çıkarıyor.

19…Fb5

Kritik an…

20 Fxg6! (D)

5

Taarruzu başlatan etkili feda! Karmaşık konumdaki tüm saldırı ve savunma olanaklarını öngörebilmek güç; lakin siyah şahı yoğun baskı karşısında bırakan bu fedanın pratik anlamda en doğru seçim olduğu kesin. Siyahlar hedef alınan g6-karesi üzerinden büyük sıkıntılar yaşayacak.

20…hxg6 21 Vb1

Uzun menzilli kuvvet vezir, g6-karesine en uzak noktadan göz dikiyor.

21…f5

Çaprazı kapatmaktan başka seçenek yok.

22 Ve1! (D)

6

Bir başka kuvvetli hamle: vezir zayıf noktaya, bu defa g3-karesinden saldıracak. Beyazların hâlihazırda bir kale gerideyken, f1-kalesinin de boşta duruyor olması karşısında, saldırısına hala sakince devam etmesi ilginç değil mi? Diyelim ki siyahlar açgözlü davransın ve f1-kalesini alsın: 22…Fxf1 23 Vg3 Fxg2+ (en azından şahı ortaya çıkarmak adına) 24 Şxg2 Vb6 25 d6! (dikkatsizce oynanacak 25 e6? her şeyi berbat ederdi: 25…Vb2+ 26 Şh3 Şh8! {26…Vf6? 27 Ah5!+-} 27 Axg6+ Şh7 28 Vh4 Şxg6 29 Vg5+ Şh7 30 Vxf5+ Şxh6 31 Vf4+ ve daimi kişle berabere olur) 25…Vb2+ 26 Şh3 Vxe5 27 Vxg6 Şh8 28 d7! ve beyazlara kazanarak. Şahın h3-karesinde güvende olması oldukça şaşırtıcı.

Bu karmaşık varyantlar yerine, FM Han halen a5-karesinde bir ‘seyirci’ olan atını mücadeleye dâhil ederek savunma kurmak istiyor: …Aa5-c4-e5! Biraz zaman alsa da çok dirençli bir savunma, öyle değil mi?

22…Ac4! 23 Vg3 Axe5

Böylelikle, en azından g6-piyonunun vezir tarafından alınması engellenmiş oldu. Ancak g-dikeyinin açılması, siyahları çok zor durumda bırakacak.

24 Axg6 Ag4!

Hünerli bir savunma! Amaç g-dikeyini ne pahasına olursa olsun kapalı tutabilmek!

25 fxg4 Vd6 (D)

Mücadelenin ikinci kritik anı buydu. 26 gxf5 hamlesiyle g-dikeyini açmaya vakit yok, çünkü 26…Vxg3 27 hxg3 Fxf1 elbette siyahlara kazanırdı. Ancak beyazların elinde harika bir fikir var!

7

26 Axe7+!!

Kazanan (ve hatta kaybetmeyen!) tek hamle! 7. Dünya Şampiyonu Smyslov: “kiş (şah çekmek), satranç mücadelesinde, varyantların en önemli hızlandırıcısıdır”. GM Mikhalchisin’in seminerlerinde sürekli üzerinde durduğu bu konu hakkında, harika bir örnek. Vezir kaybetmek istemeyen siyahlar, g-dikeyinin açılışına izin vermek durumunda.

26…Vxe7 27 gxf5+ Şh8 28 f6

Şahmerdan! ‘Battering ram’ ifadesini, GM Müller’in Çocuklar İçin Satranç Oyunsonları kitabında bu şekilde çevirmeye çalışmıştım.

28…Vf7 29 Vh4

Tehdit 30 Fg7++ ve takiben 31 Vh8#.

29…Vg6

Şaha f7-karesinde bir kaçış karesi açmak adına, ancak bu nafile bir çabadır.

30 f7 1–0

Şile 2005 hakkındaki nostaljik yazımız devam edecek.

Facebook'da paylaş